Hóa học - Chương II: Liên kết hóa học

pdf 65 trang vanle 04/06/2021 1070
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Hóa học - Chương II: Liên kết hóa học", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

Tài liệu đính kèm:

  • pdfhoa_hoc_chuong_ii_lien_ket_hoa_hoc.pdf

Nội dung text: Hóa học - Chương II: Liên kết hóa học

  1. CHƯƠNG II LIÊN KẾT HÓA HỌC I. Các đặc trưng của liên kết hóa học 1. Độ dài liên kết:là khoảng cách ngắn nhất nối liền 2 hạt nhân của 2 nguyên tử tham gia liên kết Liên kết H─F H─Cl H─Br H─I d(Ao) 0,92 1,28 1,42 1,62 2. Góc liên kết:là góc tạo thành bởi 2 đoạn thẳng tưởng tượng nối liền nhân nguyên tử với 2 nhân của 2 nguyên tử liên kết với nó. ●H o Td: H2O O● α α = 104,5 ●H
  2. 3. Bậc liên kết: Là số mối liên kết được hình thành giữa 2 nguyên tử Etan H3C─CH3 blk = 1 Eten H2C = CH2 blk = 2 Etin HC ≡ CH blk = 3 4. Năng lượng liên kết Q α. Phân tử 2 nguyên tử: AB(k)    → A(k) + B(k) : Q là nhiệt hấp thu của pư Q>0 EAB = Q β. Phân tử nhiều nguyên tử: Q 1 CH (k)    → E = Q 4 C(k) + 4H(k) CH 4 EAB > 0 và EAB↑ độ bền liên kết↑ Blk↑ EAB, đblk,↑ nhưng dAB↓
  3. 5. Các loại liên kết. Gồm: Liên kết ion Liên kết cộng hóa trị Liên kết Hidro Lực Van Der Walls Các loại liên kết yếu Liên kết trong phức chất Để phân biệt lk ion và lkcht ta có thể căn cứ vào độ âm điện của 2 nguyên tử tham gia liên kết. 0 ≤│χ - χ │< 1,7 lkcht Lk (AB) A B │χA – χB │≥ 1,7 lk ion
  4. II. LIÊN KẾT CỘNG HÓA TRỊ 1. Nguyên tắc: Liên kết AB: 0 ≤│χA – χB │< 1,7 lkcht Khi 2 nguyên tử A và B tiến lại gần nhau, các AOht của chúng tiến lại gần nhau,đến 1 khoảng cách xđ các AO của chúng sẽ che phủ lên nhau các Orbital phân tử: Molecular Orbital (MO) * MO là vùng không gian quanh 2 nhân,trên đó xác suất tìm thấy e cực đại từ 90→99% Mỗi MO cũng chỉ chứa tối đa 2e với spin ngược chiều.
  5. AO(A) AO(B) MO(AB) ↑ + ↑ → ↑↓ ↑↓ + → ↑↓ Liên kết phối trí + ↑↓ → ↑↓ (cho nhận) ▪ Chỉ có các AO hóa trị(AO chứa các e hóa trị) mới tham gia che phủ tạo liên kết. ▪ Qui tắc che phủ hữu hiệu * Che phủ cực đại:các AO tiến lại với nhau theo hướng như thế nào để cho cácAO che phủ lên nhau càng nhiều càng tốt * ∆E2AO ↓ Che phủ hữu hiệu ↑ độ bền lk ↑
  6. 2. Các thí dụ: 1 H(1s ) ↑ ↑↓ * H2 1 H2 H:H H─H H(1s ) ↑ ↑ + ↑ → ↑ ↑ → ↑↓ MO σs 1 ↑ HF H(1s ) ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ * 2 2 5 F(1s 2s 2p ) ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑ 2s 2p σsp ׀ H:FF : H─F
  7. F(1s2 2s2 2p5) ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑ * F2 ↑↓ F(1s2 2s2 2p5) ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑ σp ↑ ↑ → ↑↓ 2 2 3 ׀N≡N׀ ↑ ↑ ↑ ↓↑ ( N N(1s 2s 2p * 2 2 2 3 N(1s 2s 2p ) ↑↓ ↑ ↑ ↑ Z Z Z Z ↑ ↑ ↑↓ Y Y σy X X X X
  8. N ─ N ׀N≡N׀ :N2
  9. H(1s1) ↑ * H2O O(1s2 2s2 2p4) ↑↓ ↑↓ ↑ ↑ H(1s1) ↑ H O──H Lý thuyết: HOH=900 nhưng thực nghiệm:= 104,50
  10. 1 3H(1s ) ↑ ↑ ↑ * NH3: 2 2 3 N(1s 2s 2p ) ↑↓ ↑ ↑ ↑ H N H H Lý thuyết: HNH= 900 nhưng thực nghiệm= 1070
  11. 1 ↑ ↑ ↑ ↑ * CH4 4H(1s ) C(1s2 2s2 2p2)→C*(1s2 2s1 2p3) ↑ ↑ ↑ ↑ H H C H H Lý thuyết: CH4 gồm 2 loại liên kết C─H 3 C─H tạo thành tam diện vuông, C─H thứ tư không định hướng Thực nghiệm: CH4 có dạng tứ diện đều, góc HCH=109,50
  12. 3. Thuyết lai hóa các AO Trước khi tạo liên kết,1 nguyên tử tự che phủ các AO hóa trị →những AO lai hóa (có hình dáng, kích thước, năng lượng hoàn toàn giống nhau). Sau đó, nó dùng các AO lai hóa này che phủ với các AO của những nguyên tử khác để tạo liên kết a. Các trạnαg thái lai hóa: α. Lai hóa sp: 1(s) + 1(p) →2(sp) →
  13. Trạng thái lai hóa sp dùng để giải thích cơ cấu của các phân tử thẳng hàng. Trong hóa hữu cơ, lai hóa sp dùng để giải thích cơ cấu của carbon liên kết ba (C ≡ ) sp sp sp Td: O=C=O ; HC≡CH β.Trạng thái lai hóa sp2: 1(s) + 2(p) → 3(sp2) Có cơ cấu tam giác đều: tâm là nhân nguyên tử, 3 trục đối xứng của 3(sp2) hướng ra 3 đỉnh của ∆
  14. → Trạng thái lai hóa sp2 dùng để giải thích các phân tử có dạng ∆ hoặc góc. Trong hóa hữu cơ: giải thích cơ cấu của C liên kết đôi (C = ) BF3
  15. γ. Trạng thái lai hóa sp3: 1(s) + 3(p) → 4(sp3) Có dạng tứ diện đều,4 trục Hướng ra 4 đỉnh của đxtứ diện đều Trạng thái lai hóa sp3 được dùng để giải thích cơ cấu của phân tử có dạng tứ diện, tháp tam giác,góc.Trong hóa hữu cơ,dùng để giải thích cơ cấu của C nối đơn. δ. Trạng thái lai hóa dsp3; 1(s) + 3(p) + 1(d) 5(dsp3) Có dạng hình 6 mặt ( lưỡng tháp đáy tam giác)
  16. ε. Trạng thái lai hóa d2sp3 1(s) + 3(p) + 2(d) →6(d2sp3) Có dạng hình 8 mặt (lưỡng tháp đáy hình vuông)
  17. 4. Dự đoán cơ cấu lập thể của hóa chất x+ y- Xem chất: MLn ; MLn ; Mln M:nguyên tố trung tâm(ng.tố có số lượng ng.tử nhỏ nhất.) L: ligand(các ng.tố chung quanh liên kết với M) n; chỉ số ligand ( n ≥ 2) X+: điện tích (+) của cation. Y- : điện tích (-) của anion Để xác định cơ cấu lập thể của hóa chất, ta lần lượt thực hiện các bước sau đây: ▪ ∑ehtlh(M) =∑ehtcb(M) + ∑e đóng góp bởi các L (1L góp 1e trừ O;S = 0e) + y(e) nếu là anion - x(e) nếu là cation
  18. ▪ Xác định trạng thái lai hóa của (M) và dạng lập thể ∑ehtlh: ∑AOlh: trạng thái lh dạng lập thể 4 2 sp thẳng hàng 6 3 sp2 tam giác; góc 1 4 sp3 tứ diện; tháp ∆; góc 10 5 dsp3 lưởng tháp đáy ∆ 12 6 d2sp3 hình bát diện
  19. Td: CO2: C(4 + 2.0 = 4) sp O =C = O 2.2e Blk=1(σ)+─── (π)= 2 •• 2.2 O ─ C ─ O •• 2- CO 2-: C (4 + 3.0 + 2 =6) sp2 O 3 C O ▪▪ O O ▪▪ ▪▪ C O 1.2(e) O Blk = 1(σ) + ─── (π) = 1,33 3.2
  20. 3 CH4 ∑ehtlh = 4 + 4.1= 8 lh sp Blk CH = 1 2 NO2: ∑ehtlh = 5 + 2.0 = 5 lh sp • •• 1.2e ▪▪ N O Blk = 1(σ) + ─── (π) = 1,5 O 2.2
  21. - 2 NO2 : ∑ehtlh = 5 + 2.0 +1 = 6 lh sp •• •• 2.2e •• N O Blk = 1(σ) + ─── (π) = 1,5 O 2.2 + NO2 : ∑ehtlh = 5 + 2.0 – 1 = 4 lh sp •• 2.2e O───N───O Blk = 1(σ) + ─── (π) = 2 2.2 ••
  22. 3 NH3: ∑ehtlh = 5 + 3.1 = 8 lh sp Blk = 1 + 3 NH4 : ∑ehtlh = 5 + 4.1 -1 = 8 lh sp Blk = 1 - 2 NO3 : ∑ehtlk = 5 + 3.0 +1 = 6 lh sp •• •• O 1.2e •• N──O Blk = 1(σ) + ───(π) O 3.2 = 1,33
  23. 3 H2O : ∑ehtlh = 6 + 2.1 = 8 sp 2 SO2: ∑ehtlh = 6 + 2.0 = 6 lh sp •• •• 1.2e •• S──O Blk = 1(σ) + ── (π) = 1,5 O 2.2
  24. 2 SO3: ∑ehtlk = 6 + 3.0 = 6 sp •• O •• 1.2e •• S──O Blk = 1(σ) + ─── (π) = 1,33 O 3.2 2- 3 SO3 :∑ehtlh = 6 + 3.0 +2 =8 lh sp ••
  25. 2- 3 SO4 : ∑ehtlh = 6 + 4.0 + 2 = 8 lh sp 2- O S O O O PCl5 : ∑ehtlh = 5 + 5.1 =10 lh dsp3
  26. 5. Tính chất: a. Cộng hóa trị của 1 nguyên tố là số liên kết cộng hóa trị xuất phát từ nguyên tố đó. Td: H─O─H {cht(H) = 1; cht(O) = 2 } b. Bán kính của 1 nguyên tố: là ½ độ dài liên kết đơn tạo bởi 2 nguyên tử của nguyên tố đó. Td: N─N có dN-N = 1,45 A rN = 1,45/2 =0,725A c. Góc liên kết: Gọi: AO liên kết là L; AO không liên kết chứa 2e là K; AO không liên kết chứa 1e là K(1) so sánh lực đẩy: KK> KL> LL> K(1)L
  27. d. Lkcht có tính bão hòa, định hướng, có thể không phân cực hoặc phân cực. Lk: AB có │χA – χB │= 0 AB không phân cực; μAB =0 Td: H2 có μ = 0 • • Nếu: 0 χ d F H H──FHF μHF= 4,8.dHF.δ (Deby) μ↑ độ phân cực ↑
  28. Trường hợp phân tử nhiều nguyên tử:MLn mỗi liên kết M─L có 1 gía trị μML μMLn = hợp lực của nμML Td: NH3 và NF3 CH4 có μ = 0
  29. III. LIÊN KẾT ION 1. Nguyên tắc: A + B nếu│χA - χB│≥ 1,7 lk ion n- A + ne → A n- m+ χA > χB mA + nB →A B B → Bm+ + me m n Các ion An- và Bm+ phải có cấu hình e bền * Cấu hình e bền của các ion: ▪ cơ cấu 8e :( .ns2 np6) thường gặp ở p.nh chánh A ▪ Cơ cấu 18e ( .ns2 np6 nd10) gặp ở p.nh phụ B ▪ Cơ cấu ns2 ( .ns2) (thường gặp ở các nguyên tố thuộc chu kỳ lớn phân nhóm IVA , VA)
  30. 2. Tính chất: a. Bán kính ion: Xem phân tử AB: A-B+ - rA- > rA A + e → A dAB= rA- + rB+ + B→ B +e r B + < rB Trong dãy ion đẳng e: N3-; O2-; F-; Ne; Na+; Mg2+; Al3+ Z↑ rion↓ P3-; S2-; Cl-; Ar; K+; Ca2+; Z↑ rion↓ Trong các ion đẳng e: Ion nào có Z↑ rion↓
  31. b. Tính cộng hóa trị của liên kết ion ( tính ion của liên kết cộng hóa trị). • Cation Mm+ có tính phân cực↑khi m(+) ↑ Tính • rM+ ↓ cht ↑ n- • n(-) ↑ Tính Anion A có tính bị phân cực ↑ khi ion ↓ • rA- ↑ • • • • • 100% ion lkcht phân cực lkcht không cực 0 0 Tính cht ↑ độ bền↓; t s , t nc ↓
  32. IV: Các loại liên kết yếu: 1. Liên kết Hydro: Là liên kết tạo thành bởi nguyên tử H linh động( là H liên kết với 1 nguyên tử hay 1 nhóm nguyên tử có độ âm diện lớn như: O, F, Cl, C≡C) với 1 nguyên tử hay nhóm có độ âm điện lớn và có các cặp e không liên kết. B←R׀ A←H+δ Td: H→F H→F a. Phân loại Có 2 loại: lkH liên phân tử và lkH nội phân tử
  33. α. Liên kết Hydro liên phân tử: Được tạo thành bởi các p.tử riêng biệt nhau; Td: H O H─O ׀ H─O C2H5─O ׀ H─O 2 H H H H β. Liên kết Hydro nội phân tử: Được tạo thành trong chính bản thân 1 phân tử O─H. O ─N O
  34. b. Tính chất α. Liên kết hydro càng bền khi H càng linh động và tâm B càng giàu e. ׀ bền hơn C2H5─O ׀ H─O ׀ Td: C2H─O O ─H׀ H H H H
  35. β. Nhiệt độ sôi, nhiệt độ nóng chảy: 0 0 Hóa chất nào cho l.k(H) l.p.t ↑ thì t s, t nc, ↑. H─O ─C2H5 bền hơn CH3─O ─CH3 ׀ Td: C2H5─O H Chất nào cho liên kết Hydro nội phân tử càng o o mạnh thì t s , t nc, càng thấp Td: O─H O─H . .O o o có t s, t nc> N O O N O
  36. γ. Độ tan Chất nào cho được l.k(H) l.p.t với dung môi càng mạnh thì tan càng nhiều trong dung môi đó. Td: C2H5OH tan trong H2O tốt hơn CH3OCH3 b. Lực Van Der Walls (VDW) Là lực liên phân tử, được tạo thành gữa các phân tử trung hòa, lực VDW được dùng để giải thích sự có thể hóa lỏng của chất khí, hoặc có thể đông đặc của chất lỏng. α. Phân loại: Lực VDW gồm các loại:
  37. * Lực định hướng: Được tạo thành bởi các phân tử luôn phân cực. ≡ * Lực cảm ứng: Được tạo thành bởi 1 phân tử phân cực và 1 phân tử không phân cực. H H H H
  38. * Lục khuếch tán. Tạo thành bởi các chất không phân cực He . • . • : • : μ=0 μ≠0 Lục định hướng > lực cảm ứng > lực khuếch tán μ↑ Lực VDW↑ r(phân tử)↑ M↑
  39. β. Tính chất o o * Chất nào cho lực VDW↑ t s, t nc↑ o o Td: F2 Cl2 Br2 I2 t s , t nc ↑ * Các chất có độ phân cực giống nhau hòa tan tốt vào nhau, và ngược lại. Td: HCl hòa tan trong H2O tốt hơn CH4 CH4 hòa tan trong CCl4 tốt hơn HCl