Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại - Chương I: Tổng quan về ngân hàng thương mại

pdf 69 trang vanle 3080
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại - Chương I: Tổng quan về ngân hàng thương mại", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

Tài liệu đính kèm:

  • pdfnghiep_vu_ngan_hang_thuong_mai_chuong_i_tong_quan_ve_ngan_ha.pdf

Nội dung text: Nghiệp vụ Ngân hàng thương mại - Chương I: Tổng quan về ngân hàng thương mại

  1. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 4 - LÔØI MÔÛ ÑAÀU Neàn kinh teá thò tröôøng ñang hình thaønh vaø phaùt trieån roõ neùt ôû Vieät Nam. Vieäc nhaän thöùc nhöõng vaán ñeà troïng taâm veà kinh teá thò tröôøng laø moät trong nhöõng noäi dung quan troïng trong quaù trình hoïc taäp vaø nghieân cöùu cuûa sinh vieân khoái ngaønh kinh teá vaø quaûn trò kinh doanh. Noäi dung hoaït ñoäng kinh doanh cuûa caùc ñònh cheá taøi chính ngaân haøng laø moät trong nhöõng phaàn cô baûn cuûa vieäc nghieân cöùu naøy. Cuoán baøi giaûng "Nghieäp vuï Ngaân haøng thöông maïi" ñöôïc xaây döïng ñeå ñaùp öùng nhu caàu hoïc taäp vaø nghieân cöùu cuûa sinh vieân khoái ngaønh kinh teá vaø quaûn trò kinh doanh veà nhöõng vaán ñeà lieân quan tôùi lónh vöïc kinh doanh cuûa caùc ñònh cheá ngaân haøng taøi chính. Vôùi muïc tieâu Cô baûn, Vieät Nam vaø Hieän ñaïi nhöng phaûi ngaén goïn, deã hieåu, cuoán saùch naøy ñöôïc trình baøy trong 8 chöông vaø taäp trung chuû yeáu vaøo nhöõng noäi dung cô baûn cuûa hoaït ñoäng kinh doanh ngaân haøng giuùp cho sinh vieân coù theå böôùc ñaàu tieáp caän ñöôïc nhöõng kieán thöùc, nghieäp vuï kinh doanh cuûa ngaân haøng, ñoàng thôøi taïo neàn taûng cô baûn cho vieäc hoïc taäp vaø nghieân cöùu saâu hôn veà sau naøy. Tuy nhieân, do coøn nhieàu khoù khaên vaø haïn cheá neân vieäc cuoán saùch naøy maéc phaûi nhöõng thieáu soùt, haïn cheá laø hoaøn toaøn khoâng theå traùnh khoûi. Vì vaäy, taùc giaû raát mong nhaän ñöôïc söï goùp yù cuûa baïn ñoïc ñeå cuoán saùch naøy ngaøy caøng ñöôïc hoaøn thieän hôn. Xin caûm ôn! Ñaø Laït, thaùng 09 naêm 2002 Taùc giaû ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  2. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 5 - CHÖÔNG I: TOÅNG QUAN VEÀ NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI ___ I. NGAÂN HAØNG TRONG NEÀN KINH TEÁ THÒ TRÖÔØNG 1. Vai troø cuûa ngaân haøng trong neàn kinh teá thò tröôøng Quaù trình taùi saûn xuaát môû roäng gaén lieàn vôùi söï ra ñôøi vaø phaùt trieån cuûa neàn saûn xuaát haøng hoaù. Chính söï tích tuï vaø taäp trung voán ñaõ taïo ra söï môû roäng maïnh meõ hoaït ñoäng saûn xuaát haøng hoaù trong neàn kinh teá thò tröôøng. Theo caùc nhaø kinh teá chính trò hoïc Maùc - xít, thì tín duïng chính laø ñoøn baåy cuûa quaù trình tóch luyõ voán cho quaù trình saûn xuaát haøng hoaù. Quan heä tín duïng hình thaønh khi caùc neàn saûn xuaát haøng hoaù ñang coøn trong quaù trình phaù trieån sô khai. Chæ töø khi ngaân haøng ra ñôøi ñoùng vai troø laø moät chuû theå kinh teá ñoäc laäp chuyeân moân hoaù vieäc huy ñoäng caùc nguoàn voán nhaøn roãi trong xaõ hoäi chuyeån tôùi nôi caàn voán cho quaù trình saûn xuaát thì tín duïng môùi phaùt huy toái ña vai troø ñoøn baåy cuûa mình. Tín duïng ngaân haøng ñaõ thuùc ñaûy löïc löôïng saûn xuaát phaùt trieån maïnh meõ ñöa neàn saûn xuaát haøng hoaù phaùt trieån leân trình ñoä cao. Moâ hình 1.1 Vai troø cuûa ngaân haøng trong heä thoáng taøi chính NGAÂN HAØNG Cho vay, cung THÖÔNG MAÏI Nhaän caáp dò ch vuï tieàn göûi ngaân haøn g (Trung gian Taøi chính) Toå chöùc Toå chöùc Coâng ty THÒ TRÖÔØNG Coâng ty Hoä gia ñình Hoä gia ñình TAØI CHÍNH Ngaøy nay, trong neàn kinh teá thò tröôøng phaùt trieån ngaân haøng ñöôïc hieåu laø loaïi hình toå chöùc tín duïng kinh doanh toaøn boä hoaït ñoäng ngaân haøng vaø caùc hoaït ñoäng khaùc coù lieän quan. Caùc ñònh cheá taøi chính ngaân haøng toàn taïi döôùi nhieàu hình thöùc khaùc nhau vôùi nhieàu chöùc naêng kinh doanh khaùc nhau nhöng veà cô baûn ngaân haøng vaãn thöïc hieän vai troø cuûa moät trung gian taøi chính töùc laø laøm trung gian giöõa ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  3. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 6 - nhöõng chuû theå caàn voán vaø nhöõng chuû theå coù voán nhaøn roãi. Heä thoáng ngaân haøng laø moät keânh daãn voán raát quan troïng trong neàn kinh teá. Söï phaùt trieån vaø tính hieäu quaû cuûa heä thoáng ngaân haøng coù aûnh höôûng quyeát ñònh tôùi neàn kinh teá phaùt trieån theo höôùng thò tröôøng. Cô caáu nguoàn taøi chính beân ngoaøi cho caùc doanh nghieäp taïi moät soá nöôùc 80 60 40 20 0 CAÙC MOÙN VAY TRAÙI KHOAÙN COÅ PHIEÁU LOAÏI KHAÙC MYÕ ANH PHAÙP ÑÖÙC NHAÄT CANADA 2. T2. Toå chöùc heä thoáng ngaân haøng trong neàn kinh teá thò tröôøng Cuõng nhö caùc chuû theå kinh teá khaùc caùc ngaân haøng hoaït ñoäng kinh doanh trong neàn kinh teá thò tröôøng ñeàu chòu taùc ñoäng cuûa caùc quy luaät kinh teá nhö: quy luaät caïnh tranh, quy luaät cung - caàu, quy luaät giaù trò Tuy nhieân, thò tröôøng vaãn toàn taïi nhöõng khuyeát taät khoâng theå khaéc phuïc ñöôïc maø caàn phaûi coù söï ñieàu chænh phuø hôïp töø phía nhaø nöôùc. Cuï theå laø caùc ngaân haøng ngoaøi vieäc töï do caïnh tranh vôùi nhau thì cuõng caàn ñöôïc toå chöùc quaûn lyù phuø hôïp ñeå phaùt huy toái ña naêng löïc cuûa mình cuõng nhö traùnh khoûi nhöõng aûnh höôûng tieâu cöïc cuûa kinh teá thò tröôõng maø cuï theå nhaát laø khuûng hoaûng kinh teá. Caùc ngaân haøng seõ ñöôïc toå chöùc thaønh heä thoáng ñöôïc phaân ra nhieàu caáp ñoä tuyø theo chöùc naêng hoaït ñoäng. Thoâng thöôøng heä thoáng ngaân haøng goàm coù 2 caáp: - Caáp quaûn lyù nhaø nöôùc trong lónh vöïc kinh doanh ngaân haøng: goàm coù Ngaân haøng Nhaø nöôùc (hay coøn goïi laø Ngaân haøng Trung öông) thöïc hieän chöùc naêng quaûn lyù nhaø nöôùc trong lónh vöïc kinh doanh ngaân haøng, thöïc thi chính saùch tieàn teä - Caáp kinh doanh: bao goàm caùc ñònh cheá taøi chính kinh doanh toaøn boä hay töøng phaàn cuûa hoaït ñoäng kinh doanh trong lónh vöïc ngaân haøng. Cuï theå nhö: caùc ngaân haøng thöông maïi, ngaân haøng ñaàu tö, ngaân haøng phaùt trieån, ngaân haøng chính saùch, ngaân haøng hôïp taùc, caùc quyõ tín duïng, quyõ ñaàu tö, coâng ty taøi chính, ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  4. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 7 - Moâ hình toå chöùc heä thoáng ngaân haøng ôû Vieät Nam (goàm coù 2 caáp): NGAÂN HAØNG NHAØ NÖÔÙC Caùc TCTD phi ngaân haøng Caùc quyõ tín duïng Caùc TCTD ngaân haøng Coâng ty Coâng ty Coâng ty Caùc Ngaân haøng Ngaân haøng Ngaân haøng cho thueâ taøi chính baûo hieåm, Ngaân haøng chính saùch, ñaàu tö, lieân doanh, taøi chính caùc quyõ thöông maïi Ngaân haøng Ngaân haøng Chi nhaùnh ñaàu tö hôïp taùc phaùt trieån NH nöôùc ngoaøi Ngoaøi vieäc phaân caáp trong noäi boä heä thoáng ngaân haøng coøn coù vieäc phaân bieät söï khaùc bieät giöõa caùc heä thoáng ngaân haøng qua vai troø cuûa ngaân haøng trung öông ñoái vôùi chính phuû ñoù laø heä thoáng ngaân haøng vôùi vai troø cuûa ngaân haøng trung öông ñoäc laäp vôùi chính phuû (tröôøng hôïp cuûa Anh, Myõ ) vaø heä thoáng ngaân haøng vôùi vai troø cuûa ngaân haøng trung öông phuï thuoäc chính phuû (tröôøng hôïp cuûa Nhaät, Phaùp, ) trong vieäc thöïc thi chính saùch tieàn teä cuõng nhö caùc chính saùch quaûn lyù ngaân haøng. II. CHÖÙC NAÊNG CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI Nghieäp vuï kinh doanh cuûa ngaân haøng thöông maïi raát ña daïng vaø phong phuù. Beân caïnh nhöõng nghieäp vuï truyeàn thoáng laø huy ñoäng tieàn göûi döôùi nhieàu hình thöùc ñeå cho vay thì trong thôøi gian gaàn ñaây caùc ngaân haøng thöông maïi coøn cho ra ñôøi nhieàu loaïi hình kinh doanh môùi nhö: Phaùt haønh theû tín duïng, cung caáp dòch vuï kieåm toaùn ñoái vôùi caùc coâng ty, tín duïng thueâ mua, dòch vuï traû tieàn töï ñoäng (ATM), moâi giôùi chöùng khoaùn, tham gia vaøo thò tröôøng Ñoâ la Chaâu AÂu, cho thueâ keùt saét, bao tieâu nôï (factoring) hay gaàn ñaây nhaát laø dòch vuï ngaân haøng ñieän thoaïi. Nhö vaäy, taàm quan troïng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi ñöôïc theå hieän qua caùc chöùc naêng cô baûn cuûa noù. 1. Chöùc naêng taïo tieàn Taïo tieàn laø moät chöùc naêng quan troïng, phaûn aùnh roõ baûn chaát cuûa ngaân haøng thöông maïi. Vôùi muïc tieâu laø tìm kieám lôïi nhuaän nhö laø moät yeâu caàu chính cho söï toàn taïi ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  5. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 8 - vaø phaùt trieån cuûa mình, caùc ngaân haøng thöông maïi vôùi nghieäp vuï kinh doanh mang tính ñaëc thuø cuûa mình ñaõ voâ hình chung thöïc hieän chöùc naêng taïo tieàn cho neàn kinh teá. Caùc nghieäp vuï kinh doanh ñaëc thuø aáy chính laø nghieäp vuï tín duïng vaø ñaàu tö trong moái lieân heä chaët cheõ vôùi ngaân haøng trung öông. Söùc maïnh cuûa heä thoáng ngaân haøng thöông maïi nhaèm taïo ra tieàn mang yù nghóa kinh teá to lôùn. Heä thoáng tín duïng naêng ñoäng laø ñieàu kieän caàn thieát cho söï phaùt trieån kinh teá treân cô sôû cuûa moät möùc taêng tröôûng vöõng chaéc. Neáu tín duïng ngaân haøng khoâng taïo ñöôïc tieàn ñeå môû ra nhöõng ñieàu kieän thuaän lôïi cho quaù trình saûn xuaát nhö vaäy coù theå gaây ra söï öù ñoïng voán löu ñoäng cuûa quaù trình saûn xuaát cho duø thöïc teá quaù trình saûn xuaát ñang trong thôøi vuï cao ñieåm vôùi nhu caáu voán raát lôùn. Neàn kinh teá caàn coù moät soá cung öùng tieàn teä vöøa ñuû, phuø hôïp vôùi muïc tieâu khaùc nhö laïm phaùt, taêng tröôûng kinh teá beàn vöõng vaø taïo ñöôïc vieäc laøm. Vaø caùc ngaân haøng thöông maïi ñoùng vai troø raát quan troïng trong vieäc thöïc hieän caùc chính saùch naøy. Chuùng ñöôïc söû duïng nhö laø moät keânh maø qua ñoù löôïng tieàn cung öùng taêng leân hoaëc giaûm xuoáng nhaèm ñaït ñöôïc nhöõng muïc tieâu quan troïng noùi treân. 2. Chöùc naêng taïo cô cheá thanh toaùn Vieäc ñöa ra moät cô cheá thanh toaùn hay noùi caùch khaùc taïo ra söï vaän ñoäng cuûa voán laø moät trong nhöõng chöùc naêng quan troïng cuûa ngaân haøng thöông maïi maø cuï theå trong thôøi gian gaàn ñaây laø vieäc phaùt haønh vaø söû duïng seùc vaø theû tín duïng. Heä thoáng thanh toaùn ñaõ vaø ñang phaùt trieån töø nhieàu theá ky. Söï ñoåi môùi cô cheá thanh toaùn chính laø khaâu then choát thuùc ñaåy heä thoáng thanh toaùn phaùt trieån. Cuï theå laø cô cheá thanh toaùn tieàn giaáy ra ñôøi thay cho tieàn kim loaïi (vaøng, baïc ) ñaõ hình thaønh neân heä thoáng thanh toaùn döïa treân cô sôû tieàn giaáy. Khoâng döøng laïi ôû ñoù treân cô sôû nhu caàu tieän lôïi trong thanh toaùn maø seùc ñaõ ra ñôøi taïo ra cô cheá thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët. Trong nhöõng naêm gaàn ñaây ñaõ coù nhöõng ñoåi môùi quan troïng vaø ñöôïc ñöa vaøo söû duïng nhö nghieäp vuï ngaân haøng khoâng seùc (checkless banking), nghóa laø söû duïng nghieäp vuï thanh toaùn vaø chuyeån tieàn ñieän töû. Ngaân haøng thöông maïi ñoùng vai troø raát quan troïng trong vieäc taïo ra nhöõng cô cheá thanh toaùn môùi. Thaät vaäy, ban ñaàu tieàn giaáy coù hình thaùi giaáy nhaän nôï vaø ñöôïc caùc ngaân haøng ñaûm baûo ñoåi ra vaøng hoaëc baïc khi caàn thieát. Tieáp ñoù seùc ra ñôøi thì phaàn lôùn vieäc thanh toaùn buø tröø seùc ñöôïc thöïc hieän thoâng qua heä thoáng ngaân haøng thöông maïi. Vieäc vi tính hoaù coâng vieäc thanh toaùn buø tröø seùc ñaõ ruùt ngaén quaù trình thanh toaùn naøy, ñoàng thôøi giaûm bôùt chi phí vaø naâng cao ñoä chính xaùc. Roài trong nhöõng naêm gaàn ñaây nghieäp vuï ngaân haøng khoâng seùc ra ñôøi cho thaáy vai troø quan troïng cuûa ngaân haøng thöông maïi. Vôùi dòch vuï ngaân haøng ñieän töû khaùch haøng coù theå ruùt tieàn töø taøi khoaûn cuûa mình, thöïc hieän göûi tieàn, thanh toaùn nôï, chuyeån voán giöõa tieàn göûi tieát kieäm vaø taøi khoaûn seùc thoâng qua moät maùy tính ñöôïc noái maïng. ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  6. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 9 - 3. Chöùc naêng huy ñoäng tieát kieäm Caùc ngaân haøng thöông maïi thöïc hieän moät dòch vuï raát quan troïng ñoái vôùi taát caû caùc khu vöïc cuûa neàn kinh teá baèng caùch cung öùng nhöõng ñieàu kieän thuaän lôïi cho vieäc göûi tieàn tieát kieäm cuûa daân chuùng. Ngöôøi göûi tieàn tieát kieäm nhaän ñöôïc moät khoaûn tieàn thöôûng döôùi danh nghóa laõi suaát treân toång soá tieàn göûi tieát kieäm ôû caùc ngaân haøng vôùi möùc ñoä an toaøn vaø khaû naêng thanh khoaûn cao. Soá tieàn huy ñoäng ñöôïc qua hình thöùc tieát kieäm luoân saün saøng ñaùp öùng nhu caàu vay voán cuûa caùc doanh ngheäp vaø caù nhaân nhaèm môû roäng khaû naêng saûn xuaát vaø caùc muïc ñích khaùc nhö tieâu duøng caù nhaân hay mua nhaø cöûa. Phaàn lôùn tieàn göûi tieát kieäm ñöôïc huy ñoäng qua heä thoáng ngaân haøng thöông maïi. 4. Chöùc naêng môû roäng tín duïng Ngay töø khi môùi baét ñaàu hình thaønh, caùc ngaân haøng thöông maïi ñaõ luoân tìm kieám caùc cô hoäi ñeå cho vay vaø coi ñoù laø chöùc naêng quan troïng nhaát cuûa mình. Trong vieäc taïo ra khaû naêng tín duïng caùc ngaân haøng thöông maïi ñaõ vaø ñang thöïc hieän chöùc naêng xaõ hoäi cuûa mình laøm cho saûn phaåm xaõ hoäi ñöôïc taêng leân, voán ñaàu tö ñöôïc môû roäng vaø töø ñoù ñôøi soáng daân chuùng ñöôïc caûi thieän. Tín duïng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi coù yù nghóa quan troïng ñoái vôùi toaøn boä neàn kinh teá, noù taïo ra khaû naêng taøi trôï cho caùc hoaït ñoäng coâng nghieäp, thöông nghieäp vaø noâng nghieäp cuûa neàn kinh teá. Tín duïng vôùi nhöõng khaû naêng ñoù maø ñöôïc caùc nhaø kinh teá goïi laø “saûn phaåm giaùn tieáp” khi ñem so saùnh vôùi nhöõng “saûn phaåm tröïc tieáp” ñöôïc saûn xuaát ra coù söû duïng tröïc tieáp caùc yeáu toá ñaàu vaøo nhö lao ñoäng, ñaát ñai, nguoàn taøi nguyeân thieân nhieân Tuy nhieân, khi so saùnh vôùi saûn phaåm ñöôïc caùc nhaø baùn buoân mua vaøo (ñöôïc ñoùng goùi baûo quaûn) thì tín duïng laïi laø saûn phaåm tröïc tieáp. Nhö vaäy, trong suoát quaù trình chuyeån dòch töø ngöôøi saûn xuaát ñeán ngöôøi baùn buoân ñeán ngöôøi baùn leû vaø cuoái cuøng laø ñeán ngöôøi tieâu duøng, tín duïng ngaân haøng ñaõ taïo ra khaû naêng chi phoái toaøn boä quaù trình kinh teá cho ñeán khi saûn phaåm cho ñeán tay ngöôøi tieâu duøng. Maëc duø caùc hoaït ñoäng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi thöôøng ñöôïc quan nieäm taùch rôøi tín duïng, nhöng xeùt veà keát quaû xaõ hoäi vaø kinh teá chuùng ñeàu gioáng nhau. Do ngaân saùch nhaø nöôùc khoâng phaûi luùc naøo cuõng caân ñoái thu chi cho neân vieäc phaûi taïm thôøi vay nôï taïi caùc ngaân haøng thöông maïi ñeå caân ñoái thu chi ngaân saùch laø vieäc taát nhieân, trong tröôøng hôïp nhö vaäy tín duïng ngaân haøng thöông maïi ñaõ taïo ra söï troâi chaûy cho nhöõng hoaït ñoäng cuûa Chính phuû. Nhìn chung, vieäc caûi thieän tình traïng maát caân ñoái ngaân saùch khoâng theå ñôn thuaàn döïa vaøo phaùt haønh hay mua laïi traùi phieáu daøi haïn. Thaäy vaäy, tình traïng keå treân caàn phaûi ñöôïc giaûi quyeát baèng nhieàu caùch trong ñoù coù vai troø cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi. Caùc ngaân haøng thöông maïi cung öùng voán cho ngaân saùch baèng caùch mua caùc chöùng khoaùn coâng coäng nhôø ñoù maø nguoàn voán tín duïng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi ñaõ giaùn tieáp thöïc hieän caùc muïc tieâu coâng coäng cuûa chính phuû nhö: xaây döïng cô sôû haï taàng, tröôøng hoïc, beänh vieän vaø möùc soáng cuûa moãi ngöôøi töø ñoù ñöôïc naâng cao. ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  7. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 10 - 5. Chöùc naêng taøi trôï ngoaïi thöông Maëc duø ngoaïi thöông ñöôïc hình thaønh vaø baét nguoàn töø caùc hoaït ñoäng buoân baùn quoác teá nhöng chuùng coù söï khaùc nhau ñaùng keå baét nguoàn töø söï khaùc nhau veà heä thoáng tieàn teä ôû moãi nöôùc, naêng löïc taøi chính cuûa ngöôøi mua vaø ngöôøi baùn thuoäc caùc nöôùc khaùc nhau. Chính töø söï khaùc nhau naøy, caùc ngaân haøng thöông maïi caàn thieát cung öùng caùc nghieäp vuï ngaân haøng quoác teá ñoái vôùi caùc hoaït ñoäng ngoaïi thöông nhö: chieát khaáu hoái phieáu, baûo laõnh, tín duïng thö, mua vaø baùn seùc du lòch Beân caïnh vieäc taøi trôï cho hoaït ñoäng ngoaïi thöông, tín duïng cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi coøn goùp phaàn vaøo quaù trình töï do hoaù ngoaïi thöông giöõa caùc nöôùc vôùi nhau, vôùi moät chi phí hôïp lyù. Do quaù trình hôïp taùc vaø phaân coâng lao ñoäng coù tính chaát quoác teá, nghieäp vuï ngaân haøng ñoái ngoaïi cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi cuõng taêng leân khoâng ngöøng. 6. Chöùc naêng uûy thaùc Vieäc thu nhaäp taêng leân ñaõ taïo ra khaû naêng tích luõy laønh maïnh, vaø chính khaû naêng ñoù ñaõ goùp phaàn vaøo vieäc phaùt trieån caùc dòch vuï uûy thaùc cuûa ngaân haøng thöông maïi. Trong boái caûnh nhö theá moãi caù nhaân coù theå tích luõy moät khoái löôïng taøi saûn lôùn, thaäm chí chæ ôû möùc trung bình cuõng coù theå xuaát hieän nhu caàu muoán phaân chia soá taøi saûn ñoù tröôùc khi qua ñôøi. Vôùi hình thöùc uûy thaùc, ngöôøi uûy thaùc, caùc vaên phoøng uûy thaùc coù traùch nhieäm söû duïng voán ñeå ñaàu tö vaø quaûn lyù soá voán naøy, keå caû phaân phoái thu nhaäp theo caùc ñieàu khoaûn cuûa hôïp ñoàng uûy thaùc. Caùc vaên phoøng uûy thaùc cung caáp nhieàu dòch vuï ñoái vôùi caùc Coâng ty. Moät trong nhöõng dòch vuï nhö theá laø coâng vieäc quaûn lyù tieàn höu trí vaø vieäc thöïc hieän phaàn dòch vuï naøy phaùt trieån raát nhanh trong thôøi gian gaàn ñaây. Cuoái cuøng moät chöùc naêng quan troïng nhaát ñoái vôùi vaên phoøng uûy thaùc laø ñaïi dieän phaùt haønh vaø quaûn lyù traùi phieáu cho caùc coâng ty vôùi tö caùch laø ngöôøi quaûn lyù khoâng chính thöùc. 7. Chöùc naêng baûo quaûn an toaøn vaät coù giaù Nhôø öu theá cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi laø nôi kieân coá duøng ñeå baûo quaûn tieàn baïc vaø caùc vaät coù giaù khaùc cuûa baûn thaân ngaân haøng, caùc ngaân haøng thöông maïi coù ñieàu kieän thöïc hieän chöùc naêng baûo quaûn an toaøn vaät coù giaù cuûa khaùch haøng. So vôùi caùc chöùc naêng khaùc, baûo quaûn vaät coù giaù ra ñôøi tröôùc ngay caû chöùc naêng tín duïng voán laø chöùc naêng cô baûn vaø chuû yeáu cuûa ngaân haøng thöông maïi. Coâng vieäc baûo quaûn vaät coù giaù ñöôïc phaân thaønh 2 boä phaän khaùc nhau trong moät ngaân haøng: Cho thueâ keùt saét baûo quaûn; kyù thaùc vaø tröïc tieáp baûo quaûn vaät coù giaù cuûa khaùch haøng. Vôùi keùt saét baûo quaûn kyù thaùc khaùch haøng coù quyeàn kieåm tra taøi saûn cuûa mình vaøo baát cöù luùc naøo vaø caùc ngaân haøng thöông maïi chæ ñôn thuaàn cung caáp kho ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  8. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 11 - baûo quaûn vaø caùc phöông tieän caàn thieát nhaèm ñaûm baûo an toaøn cho caùc taøi saûn cuûa khaùch haøng. Khaùc vôùi hình thöùc treân vieäc baûo quaûn vaät coù giaù lieân quan tröïc tieáp ñeán vieäc baûo quaûn caùc chöùng khoaùn nhö traùi phieáu vaø coå phieáu ñöôïc giöõ laïi laøm vaät theá chaáp cho caùc khoaûn nôï vay vaø caùc chöùng khoaùn ñöôïc baûo quaûn theo chöùc naêng laøm nghieäp vuï uûy thaùc. Nhìn chung, do tính chaát ñaëc thuø cuûa nghieäp vuï naøy maø chöùc naêng baûo quaûn chæ dieãn ra ôû caùc ngaân haøng lôùn. Moät thöïc teá khaù phoå bieán laø caùc chöùng khoaùn cuûa caùc toå chöùc taøi chính vaø phi taøi chính bao giôø cuõng ñöôïc baûo quaûn ôû caùc ngaân haøng thöông maïi. Trong nhieàu tröôøng hôïp nhieàu khaùch haøng khoâng chæ thöïc hieän baûo quaûn caùc chöùng khoaùn taïi ngaân haøng maø coøn yeâu caàu ngaân haøng laøm dòch vuï thu laõi chöùng khoaùn vaø töï ñoäng chuyeån laõi ñoù vaøo taøi khoaûn cuûa hoï taïi ngaân haøng. 8. Chöùc naêng moâi giôùi Phaàn lôùn caùc ngaân haøng thöông maïi ñeàu thöïc hieän dòch vuï löu kyù chöùng khoaùn töùc laø dòch vuï löu giöõ , baûo quaûn vaø giuùp khaùch haøng thöïc hieän quyeàn ñoái vôùi chöùng khoaùn do hoï sôû höõu. Do kinh nghieäm tích luõy trong lónh vöïc naøy maø nhieàu ngaân haøng ñaõ mua laïi caùc Coâng ty moâi giôùi chöùng khoaùn. Dòch vuï löu kyù chöùng khoaùn coù theå ñem laïi nguoàn lôïi ñaùng keå cho caùc ngaân haøng thöông maïi coù ñuû naêng löïc taøi chính cuõng nhö trình ñoä nghieäp vuï. Tuy nhieân chính phuû luoân kieåm soaùt chaët cheõ söï tham gia vaø möùc ñoä tham gia cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi vaøo dòch vuï naøy döïa treân cô sôû tín duïng ngaân haøng vöôït quaù giôùi haïn ñaàu cô chöùng khoaùn coù theå gaây ra khuûng hoaûng trong heä thoáng ngaân haøng. Coâng ngheä ngaân haøng ñang tieán trieån maïnh meõ ñem, laïi nhieàu lôïi ích cho neàn kinh teá. Vaø nghieäp vuï moâi giôùi chöùng khoaùn seõ coøn laø moät nghieäp vuï quan troïng cuûa ngaân haøng thöông maïi vaø nhaän ñöôïc nhieàu taùc ñoäng tích cöïc töø söï ñoåi môùi cuûa coâng ngheä ngaân haøng trong töông lai. III. KHAÙI QUAÙT CHUNG VEÀ HOAÏT ÑOÄNG CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI Ngöôøi ta cho raèng caùc ngaân haøng veà hình thöùc laø nhöõng coâng ty taøi chính vaø noù gioáng vôùi baát kyø coâng ty taøi chính naøo khaùc. Vieäc toàn taïi cuûa ngaân haøng thöông maïi nhaèm vaøo muïc ñích hình thaønh caùc yeáu toá kích thích tieát kieäm trong phaïm vi neàn kinh teá vaø baûn thaân noù luoân höôùng vaøo muïc ñích lôïi nhuaän. Quaù trình hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa ngaân haøng thöông maïi chòu taùc ñoäng cuûa nhieàu nhaân toá khaùch quan cuõng nhö chuû quan. ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  9. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 12 - Nhieàu caâu hoûi ñang ñöôïc ñaët ra vaø caàn ñöôïc giaûi ñaùp: Caùi gì laø saûn phaåm cuûa ngaân haøng? Danh muïc saûn phaåm cuûa ngaân haøng ñöôïc xaùc ñònh treân cô sôû naøo? Ñeå giaûi ñaùp caùc caâu hoûi naøy caàn phaûi quay veà xem xeùt baûn chaát cuûa heä thoáng thanh toaùn vaø vai troø cuûa Ngaân haøng trong vieäc goùp phaàn vaøo thöïc hieän heä thoáng thanh toaùn ñoù; baûn chaát cuûa caùc trung gian taøi chính vaø taïi sao caùc ngaân haøng phaûi keát hôïp caùc dòch vuï vôùi caùc trung gian trong khi ngaân haøng coù khaû naêng cung öùng caùc dòch vuï ñoù? 1. Hoaït ñoäng cô baûn cuûa moät ngaân haøng Noùi chung caùc ngaân haøng thu lôïi nhuaän baèng caùch baùn nhöõng nguoàn voán coù moät soá ñaëc tính (moät söï keát hôïp cuï theå giöõa tính ruûi ro vaø lôïi töùc ) vaø duøng tieàn thu ñöôïc ñeå mua nhöõng taøi saûn moät soá ñaëc tính khaùc. Nhö theá caùc ngaân haøng cung caáp dòch vuï chuyeån moät loaïi taøi saûn thaønh moät loaïi taøi saûn khaùc cho coâng chuùng - VD: Moät ngöôøi coù theå göûi tieát kieäm thay vì hoï coù theå cho ngöôøi haøng xoùm cuûa mình vay coù theá chaáp, tieáp ñoù cho pheùp ngaân haøng ñoù cung caáp khoaûn vay ñoù cho ngöôøi haøng xoùm naøy. Nhö vaäy, ngaân haøng ñaõ chuyeån moùn tieàn göûi tieát kieäm ñoù thaønh moät moùn tieàn cho vay theá chaáp. Quaù trình chuyeån caùc taøi saûn vaø cung caáp moät loaïi dòch vuï (thanh toaùn seùc, ghi cheùp soå saùch, phaân tích tín duïng ) gioáng baát cöù quaù trình saûn xuaát khaùc trong moät haõng kinh doanh. Neáu moät ngaân haøng taïo ra nhöõng dòch vuï höõu ích vôùi chi phí thaáp vaø coù ñöôïc doanh thu cao nhôø vaøo taøi saûn cuûa mình thì ngaân haøng ñoù thu ñöôïc lôïi nhuaän neáu khoâng thì ngaân haøng naøy chòu toån thaát. Toùm laïi, caùc ngaân haøng taïo ra lôïi nhuaän qua quaù trình chuyeån ñoåi taøi saûn: Hoï vay ngaén haïn (huy ñoäng caùc khoaûn tieàn göûi) vaø cho vay (thöïc hieän caùc khoaûn cho vay). Trong kinh doanh caùc ngaân haøng khoâng chæ coù muïc tieâu lôïi nhuaän laø duy nhaát. Söï ruûi ro luoân xuaát hieän baát ngôø ñe doïa söï ñoå vôõ trong kinh doanh töø ñoù taïo ra toån thaát taøi saûn cho ngaân haøng. Ruûi ro trong kinh doanh ngaân haøng coù 3 loaïi chuû yeáu: ruûi ro thanh khoaûn, ruûi ro laõi suaát vaø ruûi ro vôõ nôï. Ñeå haïn cheá ruûi ro thanh khoaûn caùc ngaân haøng naém giöõ caùc taøi saûn khaû naêng chuyeån ñoåi ra tieàn maët deã daøng vôùi chi phí thaáp cho duø caùc taøi saûn naøy coù möùc lôïi töùc thaáp. Ñaëc bieät, caùc ngaân haøng coøn duy trì döï tröõ quaù möùc hay döï tröõ thöù caáp bôûi vì chuùng taïo ra söï baûo hieåm ñeà phoøng thieät haïi do doøng tieàn göûi ruùt ra khoûi ngaân haøng. Caùc ngaân haøng quaûn lyù taøi saûn cuûa hoï ñeå laøm cöïc ñaïi lôïi nhuaän qua vieäc tìm kieám nhöõng lôïi töùc cao nhaát coù theå coù ôû caùc moùn tieàn cho vay vaø chöùng khoaùn, ñoàng thôøi coá gaéng giaûm thieåu ruûi ro vaø taïo ra nhöõng döï tröõ thanh khoaûn. Quaûn lyù nguoàn voán laø moät coâng vieäc quan troïng, caùc ngaân haøng lôùn ngaøy nay raùo rieát tìm kieám nhöõng nguoàn voán baèng caùc phaùt haønh nhöõng coâng cuï nôï – VD: nhö giaáy chöùng nhaän tieàn göûi chuyeån nhöôïng ñöôïc hoaëc baèng caùc noã löïc vay töø caùc ngaân haøng vaø caùc coâng ty khaùc. Vôùi söï taêng theâm tính chaát baát ñònh cuûa laõi suaát xuaát hieän trong nhöõng naêm 1980 caùc ngaân haøng ngaøy caøng quan taâm hôn ñeán vieäc hoï phaûi ñoái maët vôùi ruûi ro laõi suaát laø ruûi ro veà thu nhaäp vaø lôïi töùc, tính chaát ruøi ro naøy gaén lieàn vôùi nhöõng thay ñoåi ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  10. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 13 - trong caùc laõi suaát. Söï cheânh leäch giöõa nguoàn voán nhaïy caûm vôùi laõi suaát vaø taøi saûn nhaïy caûm vôùi laõi suaát laø nguyeân nhaân taïo ra söï thay ñoåi thu nhaäp cuûa ngaân haøng moãi khi laõi suaát thay ñoåi. Vieäc phaân tích khoaûng caùch vaø khoaûng thôøi gian toàn taïi laøm cho moät ngaân haøng bieát ñöôïc lieäu noù coù nhieàu nguoàn voán loaïi nhaïy caûm vôùi laõi suaát hôn so vôùi taøi saûn nhaïy caûm vôùi laõi suaát hay khoâng. Caùc ngaân haøng quaûn lyù ruûi ro laõi suaát cuûa hoï khoâng chæ baèng caùch bieán ñoåi baûng quyeát toaùn taøi saûn cuûa hoï maø coøn baèng caùch kinh doanh nhöõng vuï ñoåi cheùo laõi suaát caùc hôïp ñoàng taøi chính kyø haïn, caùc hôïp ñoàng quyeàn choïn caùc coâng cuï taøi chính. Ruûi ro vôõ nôï lieân quan ñeán khaû naêng chi traû caùc moùn cho vay cuûa ngaân haøng. Vieäc öùng duïng caùc khaùi nieäm löïa choïn ñoái nghòch vaø ruûi ro ñaïo ñöùc giuùp giaûi thích nhieàu nguyeân taéc quaûn lyù ngaân haøng lieân quan ñeán hoaït ñoäng cho vay: saøng loïc, giaùm saùt, thieát laäp moái quan heä khaùch haøng laâu daøi, caùc möùc tín duïng, vaät theá chaáp, soá dö buø vaø haïn cheá tín duïng. Vôùi nhöõng nguyeân taéc nhö vaäy caùc ngaân haøng coù theå haïn cheá ñöôïc ruûi ro vôõ nôï. Laøm chöùc naêng taïo caàu noái giöõa ngöôøi cho vay (ngöôøi göûi tieát kieäm) vôùi ngöôøi ñi vay trong quaù trình chu chuyeån voán ngaân haøng thöông maïi ñöôïc nhìn nhaän nhö laø trung gian taøi chính. Baèng vieäc ñaët laõi suaát cho caùc moùn cho vay cao hôn so vôùi laõi hoï thanh toaùn cho voán maø hoï vay töø ngöôøi cho vay (ngöôøi göûi tieát kieäm) nhöõng trung gian taøi chính thu ñöôïc lôïi nhuaän. Öu theá cuûa ngaân haøng trong vieäc thöïc hieän chöùc naêng trung gian taøi chính theå hieän ôû choã: Coù nhöõng chi phí thoâng tin vaø chi phí giao dòch lôùn trong neàn kinh teá. Ñeå nhöõng ngöôi cho vay nhaän ra ñöôïc nhöõng ngöôøi muoán vay vaø ngöôïc laïi ñeå nhöõng ngöôøi ñi vay nhaän ra ñöôïc nhöõng ngöôøi muoán cho vay laø vaán ñeà ñoøi hoûi chi phí lôùn. Ngoaøi ra chi phí cho vieäc nhaän bieát khaû naêng traû nôï vaø thoûa thuaän laõi suaát cuõng laø moät vaán ñeà lôùn. Taát caû caùc chi phí naøy ñeàu vöôït quaù khaû naêng cuûa nhöõng ngöôøi coù khoaûn tieát kieäm nhoû muoán cho vay hoaëc ñaàu tö. Vaø nhö vaäy ngaân haøng thöông maïi vôùi khaû naêng am hieåu thò tröôøng huy ñoäng ñöôïc nhieàu khoaûn tieát kieäm nhoû ñeå thöïc hieän ñöôïc caùc moùn vay sinh lôøi cao ñaûm baûo chi traû chi phí giao dòch lôùn ñoàng thôøi vaãn coù laõi, hôn nöõa caùc ngaân haøng thöông maïi coøn giaûi quyeát ñöôïc caùc vaán ñeà ruûi ro thoâng tin khoâng caân xöùng thöôøng xuyeân xaûy ra giöõa caùc beân tham gia thò tröôøng taøi chính. 2. Söï thay ñoåi cuûa hoaït ñoäng ngaân haøng thöông maïi trong thôøi gian gaàn ñaây “Thò tröôøng hoùa” hoaït ñoäng ngaân haøng ñöôïc nhaän bieát baèng söï chuyeån dòch cô caáu mang ñaëc tính coâng nghieäp trong hoaït ñoäng ngaân haøng . Phöông dieän ñaàu tieân vaø deã nhaän bieát nhaát laø möùc ñoä taäp trung. Söï hôïp nhaát nhieàu ngaân haøng nhoû thaønh moät hoaëc moät vaøi ngaân haøng lôùn ñaõ laøm giaûm bôùt soá löôïng ngaân haøng thöông maïi. ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  11. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 14 - Nghieäp vuï ngaân haøng baùn leû coù möùc ñoä taäp trung cao ôû taát caû caùc nöôùc. Maëc duø vaäy, caùc nhaø caïnh tranh phi ngaân haøng nhö laø caùc lieân hieäp tín duïng, caùc toå chöùc tieát kieäm xuaát hieän nhö laø hieän töôïng laáp choã troáng trong quaù trình hôïp nhaát caùc ngaân haøng vaø toàn taïi vôùi tö caùch laø ngöôøi cung caáp caùc nghieäp vuï “kieåu ngaân haøng” . Nghieäp vuï ngaân haøng baùn buoân thoâng qua caùc hôïp ñoàng mang ñaëc tính cuûa söï aûnh höôûng vaø taùc ñoäng qua laïi laãn nhau giöõa thò tröôøng chöùng khoaùn vaø thò tröôøng tieàn teä, tieán haønh treân cô sôû soá löôïng giao dòch coù quy moâ lôùn. Nhöõng ngöôøi môùi tham gia vaøo hoaït ñoäng naøy khoâng ai khaùc laø caùc chi nhaùnh cuûa caùc ngaân haøng lôùn, caùc ngaân haøng nöôùc ngoaøi. Vôùi taát caû caùc hoaït ñoäng ñoù daãn ñeán moät quaù trình khaùc: Quaù trình quoác teá hoùa hoaït ñoäng ngaân haøng. Heä thoáng hoaït ñoäng ngaân haøng truyeàn thoáng ñöôïc theå hieän roõ neùt trong hoaït ñoäng ngaân haøng baùn leû. Töùc laø hoaït ñoäng chæ boù heïp trong phaïm vi quoác gia. Maëc duø vaäy, trong nhöõng naêm gaàn ñaây hoaït ñoäng ngaân haøng baùn leû ñaõ söû duïng caùc phöông phaùp coâng ngheä tieân tieán trong vieäc taïo ra ngaân quyõ, theû ghi nôï, chuyeån tieàn baèng ñieän töû. Khaùc vôùi hoaït ñoäng ngaân haøng baùn leû hoaït ñoäng ngaân haøng baùn buoân thoâng qua caùc hôïp ñoàng ñaõ phaûn aûnh ñaëc tính quoác teá raát saâu saéc. Phaàn lôùn caùc hoaït ñoäng ngaân haøng quoác teá, nhö ñaõ ñöôïc nhaän bieát coù quy moâ hoaït ñoäng lôùn vôùi caùc khoaûn cho vay hoãn hôïp vaøo caùc nöôùc phaùt trieån vaø caùc nöôùc keùm phaùt trieån. Vieäc hình thaønh quyõ cho vay, coù theå baèng ngoaïi teä hay noäi teä cho ngöôøi trong hay ngoaøi nöôùc vay. Hoaït ñoäng phaûn aùnh treân baûng caân ñoái ngoaïi baûng do caùc ngaân haøng tieán haønh coù theå laøm lu môø söï khaùc nhau giöõa thò tröôøng traùi phieáu quoác teá vaø thò tröôøng tín duïng quoác teá. CAÂU HOÛI OÂN TAÄP 1. Haõy neâu vai troø cuûa ngaân haøng thöông maïi trong neàn kinh teá? 2. Phaân tích öu nhöôïc ñieåm cuûa moâ hình toå chöùc ngaân haøng trung öông phuï thuoäc chính phuû? 3. Caùc chöùc naêng cuûa ngaân haøng thöông maïi laø gì? 4. Trong nhöõng chöùc naêng cuûa ngaân haøng thöông maïi thì nhöõng chöùc naêng naøo laø quan troïng nhaát? 5. Nhöõng chöùc naêng naøo laø noøng coát cuûa nghieäp vuï ngaân haøng coå ñieån? 6. Trình baøy vaén taét hoaït ñoäng cô baûn cuûa moät ngaân haøng thöông maïi? 7. Haõy phaân tích nhöõng thay ñoåi cô baûn trong hoaït ñoäng cuûa ngaân haøng thöông maïi trong thôøi gian gaàn ñaây. ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  12. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 15 - CHÖÔNG II: QUAÛN LYÙ TAØI SAÛN - NGUOÀN VOÁN CUÛA NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI Caùc ngaân haøng thöông maïi ñoùng moät vai troø quan troïng trong khôi nguoàn voán ñeán ngöôøi vay neân coù cô hoäi ñaàu tö sinh lôøi, hoï giöõ vai troø quan troïng trong vieäc ñaûm baûo cho neàn kinh teá vaän ñoäng nhòp nhaøng vaø höõu hieäu. ÔÛ Vieät nam caùc ngaân haøng cung caáp haøng chuïc nghìn tyû ñoàng tín duïng cho neàn kinh teá moãi naêm, hoï cung caáp caùc moùn vay cho doanh nghieäp, taøi trôï phaùt trieån chöông trình giaùo duïc, taøi trôï xuùc tieán caùc quan heän kinh teá trong nhieàu lónh vöïc Trong chöông naøy chuùng ta nghieân cöùu vaán ñeà quaûn lyù taøi saûn , nguoàn voán cuûa ngaân haøng. I. BAÛNG CAÂN ÑOÁI KEÁ TOAÙN CUÛA NGAÂN HAØNG Ñeå hieåu khaùi quaùt caáu truùc taøi saûn vaø nguoàn voán cuûa ngaân haøng chuùng ta caàn xem xeùt baûng caân ñoái keá toaùn cuûa ngaân haøng ñoù. Moät ñaëc ñieåm cô baûn cuûa baûng caân ñoái keá toaùn laø toång taøi saûn thöôøng baèng toång nguoàn voán coäng vôùi nguoàn voán chuû sôû höõu. Taïi sao laïi nhö vaäy? Bôûi vì phaàn lieät keâ taøi saûn cho thaáy ngaân haøng sôû höõu nhöõng nguoàn löïc naøo, phaàn ghi caùc khoaûn nôï vaø voán chuû sôû höõu cho thaáy ai laø ngöôøi cung caáp nguoàn voán ñoù cho ngaân haøng vaø moãi nhoùm cung caáp bao nhieâu. Nhö vaäy,, moïi taøi saûn thuoäc sôû höõu cuûa ngaân haøng ñeàu do caùc chuû nôï vaø chuû sôû höõu cung caáp. Söï caân baèng ñoù ñöôïc khaùi quaùt baèng phöông trình: Toång taøi saûn = Caùc nguoàn voán + Voán chuû sôû höõu Toång taøi saûn laø nhöõng taøi saûn vaät chaát cuï theå toàn taïi döôùi nhöõng hình thöùc khaùc nhau nhö tieàn maët taïi keùt ngaân haøng, tieàn ñang thu, chöùng khoaùn caùc loaïi, cho vay caùc loaïi vaø caùc trang thieát bò cô sôû vaät chaát cuûa ngaân haøng. Nhöõng taøi saûn naøy ñöôïc ngaân haøng phaân boå theo nhöõng tieâu thöùc quaûn lyù cuï theå vaø phuø hôïp seõ ñöôïc trình baøy cuï theå ôû nhöõng phaàn sau. Caùc nguoàn voán ñöôïc ngaân haøng huy ñoäng baèng caùc coâng cuï nhö tieàn göûi tieát kieäm caùc loaïi, caùc traùi phieáu, caùc hôïp ñoàng vay Voán chuû sôû höõu chuû yeáu ñöôïc huy ñoäng thoâng qua hình thöùc phaùt haønh coå phieáu. Nhöõng coå ñoâng naém giöõ coå phieáu laø ngöôøi coù quyeàn ñieàu haønh ngaân haøng. Toång coäng nguoàn voán vaø voán chuû sôû höõu laø nguoàn taøi trôï cho hoaït ñoäng kinh doanh cuûa ngaân haøng. Baûng 2.1 Baûng caân ñoái keá toaùn cuûa 1 ngaân haøng thöông maïi (ñôn vò %) ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  13. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 16 - TAØI SAÛN NGUOÀN VOÁN (Theo thöù töï giaûm cuûa tính thanh khoaûn) 1. Caùc khoaûn tieàn döï tröõ 2 1. Caùc khoaûn tieàn göûi coù theå phaùt seùc 18 2. Caùc khoaûn tieàn maët trong quaù trình thu 3 2. Caùc khoaûn tieàn göûi phi giao dòch 3. Tieàn göûi ôû caùc ngaân haøng khaùc 2 - Tieàn göûi tieát kieäm loïai nhoû 19 4. Chöùng khoaùn - Tieàn giöûi tieát kieäm loïai lôùn 15 - Cuûa chính phuû 13 3. Caùc khoaûn tieàn vay 24 - Khaùc 6 4. Vay ngaân haøng khaùc 17 5. Caùc khoaûn cho vay 5. Voán chuû sôû höõu 7 - Thöông maïi & coâng nghieäp 19 - Baát ñoäng saûn 24 - Ngöôøi tieâu duøng 11 - Lieân ngaân haøng 6 - Khaùc 7 6. Taøi saûn khaùc 7 Toång 100 Toång 100 II. QUAÛN LYÙ TAØI SAÛN 1. Khaùi quaùt Quaûn lyù taøi saûn laø moät thuaät ngöõ duøng ñeå moâ taû vieäc phaân chia voán vaøo caùc loaïi ñaàu tö. AÙp duïng cho nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi, thuaät ngöõ quaûn lyù taøi saûn lieân heä ñeán vieäc phaân chia voán giöõa tieàn maët, ñaàu tö chöùng khoaùn, tín duïng vaø caùc taøi saûn khaùc. Caùc lónh vöïc cuï theå cuûa quaûn lyù taøi saûn nhö ñaàu tö chöùng khoaùn vaø quaûn lyù tín duïng seõ ñöôïc nghieân cöùu cuï theå taïi chöông sau. ÔÛ chöông naøy chuùng ta seõ baøn veà khía caïnh chung ñoù laø vieäc chuyeån hoaù cuûa tieàn göûi vaø caùc nguoàn voán khaùc thaønh caùc loaïi taøi saûn khaùc nhau dieãn ra nhö theá naøo? Tuy nhieân, vieäc phaân chia nguoàn voán naøy raát phöùc taïp ñoái vôùi caùc ngaân haøng thöông maïi do taùc ñoäng cuûa nhieàu yeáu toá. Tröôùc heát, do caùc ngaân haøng naèm trong soá loaïi hình doanh nghieäp bò giaùm saùt chaët cheõ nhaát. Thöù hai, moái quan heä giöõa ngaân haøng vaø khaùch haøng cho vay vaø göûi tieàn döïa treân cô sôû söï tin töôûng laãn nhau. Cuoái cuøng, cuõng gioáng nhö caùc nhaø ñaàu tö khaùc, caùc coå ñoâng cuûa moät ngaân haøng thöông maïi ñoøi hoûi moät möùc lôïi töùc phuø hôïp vôùi ruûi ro cuûa vieäc ñaàu tö. Nhö vaäy, vieäc quaûn lyù taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi phaûi giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà chuû yeáu sau: * Maâu thuaãn giöõa thanh khoaûn vaø khaû naêng sinh lôïi: Vaán ñeà naøy coù theå ñöôïc xem nhö laø trung taâm cuûa vieäc quaûn lyù voán ngaân haøng. Tröôùc heát, chuùng ta cuøng xem xeùt vaán ñeà thanh khoaûn cuûa taøi saûn ngaân haøng. Coù theå hieåu moät caùch ñôn giaûn thanh khoaûn laø moät ñaëc tính cuûa taøi saûn khieán noù coù ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  14. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 17 - theå deã daøng ñöôïc chuyeån ra tieàn maët vôùi ít ruûi ro hoaëc khoâng coù ruûi ro. Nhö vaäy, caùc khoaûn tieàn maët, tieàn döï tröõ ñöôïc xem laø coù tính thanh khoaûn tuyeät ñoái. Chöùng khoaùn cuûa chính phuû ñöôïc xem laø coù tính thanh khoaûn keùm hôn. Trong quaù trình kinh doanh ngaân haøng luoân phaûi ñoái maët vôùi söï thay ñoåi cuûa luoàng tieàn roøng ra hoaëc vaøo ngaân haøng, coù nghóa laø phaûi ñaùp öùng yeâu caàu göûi hay ruùt tieàn göûi tieát kieäm, hay ñaùp öùng nhu caàu vay hoaëc traû nôï caùc khoaûn vay cuûa khaùch haøng. Vieäc öôùc löôïng tính bieán ñoäng cuûa doøng tieàn maët naøy chæ mang tính töông ñoái Nhö vaäy, ñoøi hoûi vieäc quaûn lyù taøi saûn ngaân haøng phaûi duy trì khaû naêng thanh khoaûn cuûa caùc taøi saûn. Töùc laø caùc taøi saûn phaûi ñöôïc chuyeån ñoåi ra tieàn maët deã daøng ñeå coù theå saün saøng ñaùp öùng thay ñoåi luoàng tieàn ra hay vaøo ngaân haøng.Tuy nhieân, ta laïi nhaän thaáy raèng nhöõng taøi saûn tính thanh khoaûn caøng cao thì tính sinh lôøi caøng thaáp. Chaúng haïn tieàn coù heä soá ruûi ro thanh khoaûn baèng khoâng nhöng so vôùi vieäc naém giöõ caùc chöùng khoaùn vieäc naém giöõ tieàn maët khoâng ñem laïi thu nhaäp cho ngaân haøng. Ngöôïc laïi caùc khoaûn ñaàu tö cho vay maëc duø mang tính thanh khoaûn thaáp nhöng chuùng ñem laïi thu nhaäp chuû yeáu cho ngaân haøng bôûi chuùng coù heä soá ruûi ro cao hôn haún caùc loaïi taøi saûn khaùc cho neân laõi suaát ñem laïi cuõng cao hôn caùc taøi saûn khaùc.Töø ño,ù chuùng ta nhaän ra moät ñieàu raèng tính thanh khoaûn cuûa moät taøi saûn caøng cao thì tính sinh lôøi cuûa taøi saûn ñoù caøng thaáp vaø ngöôïc laïi, taøi saûn coù tính thanh khoaûn thaáp thì laïi coù khaû naêng sinh lôøi cao. Nhö vaäy, caùc nhaø quaûn lyù ñöùng tröôùc söï löïa choïn giöõa moät beân laø aùp löïc töø phía caùc coå ñoäng muoán coù möùc laõi cao ; ñeå laø ñöôïc ñieàu ñoù hoï tìm caùch ñaàu tö vaøo chöùng khoaùn coù kyø haïn daøi, môû roäng caùc khoaûn cho vay vaø giaûm bôùt caùc khoaûn tieàn nhaøn roãi.Tuy nhieân, caùc nhaø quaûn lyù coøn chòu aùp löïc töø phí nhöõng ngöôøi göûi tieàn vaø caùc cô quan chöùc naêng cuûa Chính phuû buoäc hoï phaûi duy trì khaû naêng thanh khoaûn cuûa ngaân haøng ôû möùc coù theå ñaùp öùng linh hoaït caùc yeâu caàu ruùt tieàn vaø nhu caàu tín duïng môùi xuaát hieän maø vieäc taêng khaû naêng sinh lôøi nhö treân ñöa ngaân haøng ñeán choã khoù coù khaû naêng ñaùp öùng yeâu caàu thanh khoaûn. Ñeå dung hoaø lôïi ích cuûa coå ñoâng vaø coâng chuùng göûi tieàn ñoøi hoûi nhaø quaûn lyù phaûi giaûi quyeát oån thoaû maâu thuaãn giöõa khaû naêng sinh lôøi vaø khaû naêng thanh khoaûn cuûa ngaân haøng. * Ruûi ro vaø lôïi töùc cuûa taøi saûn: Ruûi ro cuûa vieäc ñaàu tö veà tín duïng vaø chöùng khoaùn coù theå ñöôïc xem nhö laø söï bieán ñoäng caùc möùc lôïi töùc cuûa khoaûn ñaàu tö ñoù trong töông lai. Chaúng haïn nhö ngaân haøng mua traùi phieáu chuùng phaûi coù meänh giaù laø: 100.000.000 vôùi möùc laõi suaát 10 %, kyø haïn 1 naêm thì ruûi ro laõi suaát khoâng coù. Nhöng neáu ngaân haøng ñaàu tö khoaûn tieàn 100.000.000 ñoù vaøo coå phieáu cuûa moät coâng ty naøo ñoù vaø mong muoán thu moät möùc laõi suaát laø 15% thì coù theå trong caùc naêm sau ngaân haøng seõ thu ñöôïc moät möùc coå töùc laø 20% nhöng cuõng coù theå chæ laø 10% thaäm chí maát toaøn boä 100.000.000 neáu coâng ty ñoù phaù saûn. Nhö vaäy, söï bieán ñoäng cuûa lôïi töùc ñaàu tö so vôùi möùc lôïi töùc mong ñôïi theå hieän söï ruûi ro cuûa caùc khoaûn ñaàu tö ñoù.Tuy nhieân, vaán ñeà deã nhaän thaáy ôû ñaây laø caùc nhaø quaûn lyù ngaân haøng coù theå chaáp nhaän ruûi ro vôùi hy voïng thu ñöôïc khoaûn lôïi töùc mong muoán. ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  15. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 18 - Ñoà thò 2.1 Moái quan heä giöõa ruûi ro vaø lôïi töùc. Lôïi töùc C Lôïi töùc mong ñôïi A B Lôïi töùc traùi phieáu chính phuû D O Ruûi ro Theo ñoà thò 2.1 - ÔÛ möùc lôïi töùc traùi phieáu Chính phuû (0A) ruûi ro baèng khoâng. - Khi ngaân haøng kyø voïng ôû moät möùc lôïi töùc cao hôn [lôïi töùc mong ñôïi (0B)] thì hoï phaûi chaáp nhaän moät möùc ruûi ro (0D) Nhö vaäy, ñieåm C treân ñoà thò phaûn aùnh moái quan heä giöõa lôïi töùc mong ñôïi vaø ruûi ro coù theå chaáp nhaän ñöôïc. Toùm laïi, ruûi ro vaø lôïi töùc coù moái quan heä tyû leä thuaän vôùi nhau. Nhö vaäy, ñeå coù möùc lôïi töùc cao ngaân haøng phaûi chaáp nhaän moät möùc ruûi ro naøo ñoù trong giôùi haïn ñaûm baûo an toaøn taøi saûn cho ngaân haøng. 2. Caùc kh2. khoaûn muïc taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi Caùc loaïi taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi coù theå chia thaønh 4 loaïi cô baûn: Khoaûn muïc ngaân quyõ, ñaàu tö chöùng khoaùn, tín duïng vaø taøi saûn coá ñònh. Quaûn lyù taøi saûn taäp trung chuû yeáu vaøo 3 loaïi taøi saûn ñaàu tieân 2.1 Ngaân quyõ Theo baûng 2.2 tyû leä ngaân quyõ treân toång taøi saûn = 213,1/2491*100% = 8,55% . Theo luaät ñònh, caùc ngaân haøng thöông maïi vaø caùc toå chöùc tín duïng khaùc phaûi duy trì moät phaàn taøi saûn cuûa hoï döôùi hình thöùc döï tröõ phaùp ñònh goàm tieàn maët hoaëc tieàn göûi Ngaân haøng Nhaø nöôùc hoaëc caùc toå chöùc tín duïng khaùc. Muïc ñích cuûa vieäc duy trì loaïi taøi saûn naøy laø nhaèm ñaùp öùng caùc nhu caàu ruùt tieàn thoûa maõn caùc nhu caàu xin vay môùi vaø chi traû chi phí cho caùc hoaït ñoäng khaùc. Ngaân quyõ goàm caùc loaïi chuû yeáu sau: tieàn maët taïi keùt saét, tieàn ñuùc, tieàn göûi taïi Ngaân haøng Nhaø nöôùc, tieàn göûi taïi caùc ngaân haøng khaùc vaø tieàn maët trong quaù trình thu. Tieàn maët trong keùt saét laø moät taøi saûn quan troïng cuûa khoaûn muïc ngaân quyõ. Tieàn maët ñöôïc duy trì taïi ngaân haøng ñeå ñaùp öùng moät phaàn yeâu caàu döï tröõ phaùp ñònh. Vì lyù do sinh lôøi maø caùc nhaø quaûn lyù ngaân haøng coá gaéng giöõ noù caøng ít caøng ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  16. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 19 - toát. Ngoaøi ra, vieâïc giöõ tieàn maët coøn phaûi giaûi quyeát vaán ñeà an toaøn vaø chi phí baûo quaûn.Tuy nhieân, trong quaù trình kinh doanh tieàn maët ñoùng vai troø quan troïng. Baûng 2.2 Taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi KHOAÛN MUÏC GIAÙ TRÒ 1. Ngaân quyõ 213,1 - Tieàn maët taïi keùt saét 25,0 - Tieàn döï tröõ göûi taïi ngaân haøng thöông maïi 35,9 - Tieàn döï tröõ göûi taïi ngaân haøng khaùc 35,1 - Tieàn maët trong quaù trình thu 80,9 - Tieàn Maët khaùc, 36,2 2. Chöùng khoaùn 471,5 - Chöùng khoaùn chính phuû 296,7 - Chöùng khoaùn khaùc 174,8 3. Cho vay 1.663,4 - Cho vay lieân ngaân haøng 128,6 - Cho vay ngoaøi ngaân haøng 1.534,8 * Thöông maïi vaø coâng nghieäp 475,3 * Baát ñoäng saûn 520,3 * Tieâu duøng 314,5 * Khaùc 224,7 4. Taøi saûn khaùc 143,0 Toång coäng taøi saûn 2.491 Caùc ngaân haøng phaûi giaûi quyeát nhu caàu ruùt tieàn cuûa khaùch haøng ngay laäp töùc, phaûi ñaùp öùng nhu caàu xin vay môùi, phaûi trang traûi caùc chi phí baèng tieàn maët Nhu caàu döï tröõ tieàn maët cuûa caùc ngaân haøng thöôøng khaùc nhau. ÔÛ khu vöïc giao dòch tieàn maët lôùn hôn giao dòch söû duïng seùc thì nhu caàu tieàn maët cuûa caùc ngaân haøng chòu aûnh höôûng nhieàu bôûi yeáu toá thôøi vuï. Taïi caùc thôøi ñieåm nhö thu hoaïch muøa maøng, leã teát nhu caàu tieàn maët gia taêng ñaùng keå do khaùch haøng coù nhu caàu chi tieâu tieàn maët cao. Tieàn döï tröõ göûi taïi caùc ngaân haøng thöông maïi vaø caùc ngaân haøng khaùc cuõng ñöôïc coi laø moät phaàn taøi saûn tieàn maët ñaùp öùng yeâu caàu döï tröõ phaùp ñònh. Khaùc vôùi tieàn maët taïi quyõ laø nhaèm ñaùp öùng nhu caàu tieàn maët xaûy ra taïi ngaân haøng, tieàn maët döï tröõ taïi ngaân haøng thöông maïi vaø ngaân haøng khaùc nhaèm ñaùp öùng nhu caàu tieàn maët xaûy ra khoâng taïi ngaân haøng – chaúng haïn nhö thanh toaùn chuyeån khoaûn giöõa caùc ngaân haøng khi khaùch haøng cuûa ngaân haøng ruùt tieàn baèng seùc uûy nhieäm chi, theû tín duïng taïi moät nôi khaùc ngoaøi ngaân haøng. Caùc khoaûn tieàn döï tröõ naøy göûi taïi ngaân haøng thöông maïi khaùc khoâng ñöôïc höôûng laõi suaát. 2.2. Ñaàu tö chöùng khoaùn: Caùc ngaân haøng thöông maïi mua caùc chöùng khoaùn vì caùc muïc ñích: - Thanh khoaûn ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  17. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 20 - - Tìm kieám lôïi nhuaän - Ña daïng hoaù caùc hoaït ñoäng kinh doanh nhaèm phaân taùn ruûi ro. Taát caû caùc chöùng khoaùn ñeàu ñem laïi thu nhaäp cho ngaân haøng. Tuøy theo muïc ñích hoaït ñoäng maø caùc ngaân haøng ñaàu tö vaøo loaïi chöùng khoaùn cuï theå. Vôùi caùc ngaân haøng coù caùc khoaûn thu nhaäp töø tín duïng toát, khoâng chòu aùp löïc phaûi tìm kieám caùc khoaûn thu nhaäp khaùc thì hoï thöôøng löïa choïn vieäc ñaàu tö vaøo caùc chöùng khoaùn Chính phuû. Vieäc ñaàu tö ngaén haïn vaøo caùc chöùng khoaùn Chính phuû thöôøng coù möùc laõi suaát thaáp nhöng khoâng phaûi chòu ruûi ro tín duïng vaø ít ruûi ro veà laõi suaát so vôùi caùc chöùng khoaùn daøi haïn khaùc. Hôn nöõa, caùc chöùng khoaùn Chính phuû coù tính linh hoaït cao. Chuùng coù theå deã daøng ñöôïc baùn laïi treân thò tröôøng giuùp cho ngaân haøng giaûi quyeát caùc vaán ñeà thanh khoaûn. Vôùi caùc ngaân haøng chuù troïng vaøo muïc tieâu lôïi nhuaän, hoï thöôøng ñaàu tö vaøo caùc chöùng khoaùn coâng ty, coù kyø haïn daøi vì ñaây laø caùc chöùng khoaùn coù laõi suaát cao. Nhö vaäy, ngaân haøng phaûi chaáp nhaän ruûi ro lôùn hôn vaø khoù coù khaû naêng ñaùp öùng nhu caàu thanh khoaûn. Ngoaøi ra, ñaàu tö vaøo chöùng khoaùn cuõng taïo ñieàu kieän phaân taùn ruûi ro. Ñoái vôùi caùc ngaân haøng hoaït ñoäng trong moät phaïm vi moät ñòa phöông nhaát ñònh thöôøng caùc khoaûn muïc tín duïng bò boù heïp trong moät soá lónh vöïc cho neân ruûi ro seõ raát cao khi lónh vöïc ñoù suy thoaùi. Vì vaäy ñaàu tö vaøo chöùng khoaùn seõ chuyeån moät phaàn voán phaân taùn sang lónh vöïc khaùc giuùp ngaân haøng coù theå vöôït qua thôøi kyø khoù khaên. Theo baûng 2.2 Tyû leä chöùng khoaùn/toång taøi saûn = 471,5/24914 *100% = 19% Nhö vaäy, ñaàu tö chöùng khoaùn khoâng phaûi laø khoaûn muïc taøi saûn quan troïng nhaát cuûa ngaân haøng. ÔÛ caùc ngaân haøng lôùn tyû leä naøy thaáp hôn nhieàu so vôùi ngaân caøng nhoû. 2.3. Cho vay: Cho vay laø khoaûn muïc ñem laïi thu nhaäp chuû yeáu cho ngaân haøng. Trong hoaït ñoäng tín duïng muïc tieâu chuû yeáu cuûa nhaø quaûn lyù ngaân haøng laø tìm kieám lôïi nhuaän. Tính thanh khoaûn cuûa caùc khoaûn cho vay giöõ vai troø chuû yeáu. Vì vieäc baùn laïi caùc hôïp ñoàng tín duïng cho toå chöùc tín duïng hoaëc ngaân haøng khaùc bò haïn cheá veà thò tröôøng. Ruûi ro vôõ nôï (default risk) laø ruûi ro chuû yeáu maø ngaân haøng gaëp phaûi ôû caùc khoaûn cho vay. Vì vaäy, caùc ngaân haøng luoân tìm caùch ñaûm baûo caùc khoaûn cho vay baèng theá chaáp, caàm coá. Trong thôøi gian gaàn ñaây coøn xuaát hieän caùc hình thöùc môùi nhö phaùt haønh thöông phieáu döïa treân caùc khoaûn tín duïng coù lieân quan. Ñieàu naøy cho pheùp chuû nôï ñaàu tieân thu hoài voán moät caùch giaùn tieáp khi voán vaãn ñang hoaït ñoäng. Theo baûng 2.2 – Tyû leä cho vay /Toång taøi saûn =1663,4/2491 * 100% = 67% Trong toång soá cho vay: - Cho vay lieân ngaân haøng chieám : 128,6/1663,4*100% = 7,73% - Cho vay ngoaøi ngaân haøng chieám: 1534,8/1663,4*100% = 92,27% Trong toång soá cho vay ngoaøi ngaân haøng thì: + Cho vay thöông maïi & coâng nghieäp chieám : 475,3/1534,8*100% = 30,97% ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  18. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 21 - + Cho vay baát ñoäng saûn chieám : 520,3/1534,8*100% = 33,90% + Cho vay tieâu duøng chieám : 314,5/1534,8*100% = 20,49% + Cho vay khaùc chieám :224,7/1534,8*100% = 14,64% Cho vay ngoaøi heä thoáng ngaân haøng chieám phaàn lôùn trong toång soá cho vay cuûa ngaân haøng. Cho vay thöông maïi vaø coâng nghieäp, cho vay baát ñoäng saûn laø 2 khoaûn lôùn nhaát trong soá cho vay ngoaøi ngaân haøng, ñieàu ñoù cho thaáy hai lónh vöïc naøy coù aûnh höôûng quan troïng ñeán chính saùch kinh doanh cuõng nhö keát quaû hoaït ñoäng kinh doanh cuûa ngaân haøng. Nhö vaäy, tuøy theo muïc tieâu phaùt trieån maø caùc ngaân haøng coù theå höôûng hoaït ñoäng cuûa mình vaøo lónh vöïc cuï theå baèng caùch taäp trung voán vaøo caùc khoaûn cho vay khaùc nhau cuõng phaûi döïa treân khaû naêng sinh lôïi, nhu caàu tín duïng, möùc ñoä an toaøn voán vaø phaûi phuø hôïp vôùi caùc tieâu chuaån cuûa luaät ñònh. 2.4. Taøi saûn khaùc: Caùc loaïi taøi saûn hieän vaät nhö: toøa nhaø ngaân haøng, heä thoáng maùy vi tính vaø nhöõng trang thieát bò khaùc do ngaân haøng sôû höõu laø thuoäc loaïi taøi saûn naøy. Theo baûng 2.2 – Tyû leä taøi saûn khaùc / Toång taøi saûn: = 5,74% Nhöõng taøi saûn naøy coù theå ñöôïc coi laø taøi saûn coá ñònh cuûa ngaân haøng, khaùc vôùi caùc coâng ty saûn xuaát, taøi saûn coá ñònh cuûa ngaân haøng chieán tyû troïng nhoû (khoâng vöôït quaù 10%).Tuy nhieân, noù taïo cô sôû vaät chaát cho caùc hoaït ñoäng kinh doanh cuûa ngaân haøng. Vì vaäy, noù laø neàn taûng cho vieäc thöïc hieän caùc coâng hoä ngaân haøng hieän ñaïi giuùp naâng cao hieäu quaû kinh doanh cuûa ngaân haøng. 3. Quaûn lyù tieàn döï tröõ cuûa ngaân haøng Ngaân haøng thöông maïi laø moät toå chöùc kinh doanh luoân ñöôïc ñaët döôùi söï kieåm soaùt chaët cheõ cuûa cô quan quaûn lyù Nhaø nöôùc. Moät trong nhöõng noäi dung chòu söï quaûn lyù cuûa Nhaø nöôùc ñoù laø döï tröõ baét buoäc. Döï tröõ baét buoäc hay coøn goïi laø döï tröõ phaùp ñònh do Ngaân haøng Nhaø nöôùc quy ñònh vaø noù ñöôïc aùp duïng cho taát caû caùc toå chöùc tín duïng cuõng nhö caùc ngaân haøng thöông maïi. Coù nhieàu tyû leä baét buoäc khaùc nhau cho caùc loaïi tieàn göûi khaùc nhau. Phöông phaùp xaùc ñònh löôïng tieàn döï tröõ baét buoäc nhö sau: n R = ∑ D i x ri i =1 Trong ñoù: R = Löôïng tieàn döï tröõ cuûa ngaân haøng Di = Löôïng tieàn göûi loaïi i ri = Tyû leä döï tröõ baét buoäc ñoái vôùi loaïi tieàn göûi i VD: Ngaân haøng Nhaø nöôùc quy ñònh tyû leä ñoái vôùi caùc loaïi tieàn göûi nhö sau: - Tieàn göûi khoâng kyø haïn, khoâng traû laõi: 22% - Tieàn göûi khoâng kyø haïn , coù traû laõi : 18% - Tieàn göûi caùc loaïi kyø haïn coøn laïi : 3% ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  19. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 22 - Tieàn döï tröõ cuûa moät ngaân haøng ñöôïc tính theo baûng sau: Tyû leä döï Soá döï tröõ Löôïng tieàn Löôïng tieàn Khoaûn muïc tröõ baét bình quaân döï tröõ döï tröõ buoäc phaûi coù thöïc teá 1. Tieàn göûi khoâng kyø haïn, khoâng traû 22% 32.000 7.040 6.804 laõi 2. Tieàn göûi khoâng kyø haïn coù traû laõi 18% 12.000 2.160 2.200 3. Tieàn göûi tieát kieäm kyø haïn 3% 6.000 180 181 4. Huy ñoäng töø thò tröôøng tieàn teä 3% 25.000 750 755 5. Chöùng chæ tieàn göûi 3% 34.000 1.620 1.590 6. Caùc loaïi khaùc 3% 12.000 360 390 Toång coäng 141.000 12.110 11.920 Nhö vaäy, löôïng tieàn döï tröõ cuûa Ngaân haøng laø 12.110 Tyû leä döï tröõ baét buoäc bình quaân = 12.110/141.000*100% = 8,59% Löôïng tieàn döï tröõ thieáu huït = 12.110 – 11.920 = 190 Neáu soá tieàn döï tröõ thöïc teá bình quaân nhoû hôn möùc yeâu caàu thì phaàn döï tröõ thieáu huït phaûi chòu moät möùc phaït do Ngaân haøng Nhaø nöôùc quy ñònh. Soá tieàn phaït = Soá tieàn döï tröõ thieáu x tyû leä phaït. Cuï theå ôû tröôøng hôïp naøy: Soá tieàn phaït = 190 x 1,275% = 2,4225 Soá dö ñaàu kyø + Soá dö cuoái kyø Chuù yù: Soá dö bình quaân cuûa caùc loaïi tieàn göûi = 2 Kyøù thuaät tính toaùn coù theå theo tuaàn, thaùng, quyù ÔÛ vieät nam, Ngaân haøng Nhaø nöôùc quy ñònh 2 tyû leä döï tröõ baét buoäc: - 14% ñoái vôùi tieàn göûi khoâng kyø haïn - 8% ñoái vôùi tieàn göûi kyø haïn vaø tieát kieäm. Tyû leä döï tröõ baét buoäc thay ñoåi theo thôøi kyø vaø khaùc nhau giöõa caùc loaïi hình toå chöùc tín duïng. Coù 2 phöông phaùp kieåm soaùt tieàn döï tröõ ñoái vôùi ngaân haøng thöông maïi: 3.1. Phöông phaùp phong toûa: Theo phöông phaùp naøy tieàn döï tröõ phaùp ñònh cuûa ngaân haøng thöông maïi ñöôïc göûi vaøo taøi khoaûn phong toûa taïi Ngaân haøng Nhaø nöôùc. Soá tieàn naøy khoâng tuaân thuû caùc quy ñònh veà döï tröõ baét buoäc.Tuy nhieân, vieäc kieåm soaùt theo phöông phaùp naøy khoâng trieät ñeå do caùc ngaân haønh thöông maïi ngoaøi tieàn döï tröõ göûi taïi Ngaân haøng Nhaø nöôùc coøn duy trì caùc taøi saûn tieàn Maët khaùc, nhö: tieàn maët taïi keùt saét Trong tính toaùn caùc khoaûn döï tröõ phaùp ñònh thì caùc khoaûn tieàn maët trong quaù trình thu nhaän tieàn göûi khoâng kyø haïn taïi caùc ngaân haøng khaùc ñöôïc tröø ra khoûi toång soá tieàn göûi khoâng kyø haïn. ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  20. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 23 - 3.2. Phöông phaùp khoâng phong toûa: Theo phöông phaùp naøy Ngaân haøng Nhaø nöôùc quy ñònh tyû leä döï tröõ baét buoäc vaø caùc ngaân haøng thöông maïi chuû ñoäng vieäc döï tröõ baét buoäc theo tyû leä quy ñònh. Ngaân haøng Nhaø nöôùc tieán haønh kieåm tra vieäc chaáp haønh döï tröõ cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi. Ñieåm ñaùng chuù yù cuûa phöông phaùp naøy laø caùc ngaân haøng thöông maïi coù theå göûi soá tieàn naøy taïi ngaân haøng thöông maïi nhöng khoâng bò phong toûa. Ñaùnh giaù vieäc chaáp haønh döï tröõ theo phöông bình quaân cho moãi giai ñoaïn 7 hay 14 ngaøy vaø caùc ngaân haøng coù vaøi ngaøy sau ñoù ñeå ñieàu chænh soá döï tröõ cho phuø hôïp vôùi yeâu caàu. Vieäc ñieàu chænh döï tröõ ñöôïc thöïc hieän baèng nhieàu caùch, nhöng thoâng duïng nhaát laø caùc ngaân haøng vay möôïn nhau qua quyõ tín duïng taïi Ngaân haøng Nhaø nöôùc hoaëc vay chieát khaáu töø Ngaân haøng Nhaø nöôùc. 3.3. Phaân loaïi döï tröõ: 3.3.1. Döï tröõ sô caáp: Ñaây laø moät khaùi nieäm quan troïng trong quaûn lyù döï tröõ cuûa ngaân haøng. Döï tröõ sô caáp lieân quan ñeán baát cöù taøi saûn naøo ñöôïc söû duïng ngay ñaùp öùng nhu caàu tieàn maët (chaúng haïn nhö ruùt tieàn göûi, ñaùp öùng cho vay môùi ) cuûa ngaân haøng. Nhö vaäy, caùc taøi saûn ñöôïc xem nhö döï tröõ sô caáp goàm coù: soá dö tieàn göûi taïi Ngaân haøng Nhaø nöôùc, soá dö tieàn göûi taïi ngaân haøng thöông maïi khaùc, tieàn maët taïi keùt saét vaø caùc khoaûn tieàn trong quaù trình thu nhaän. Nhö vaäy, döï tröõ phaùp ñònh cuõng ñöôïc coi laø moät phaàn cuûa döï tröõ sô caáp. 3.3.2. Döï tröõ thöù caáp: Taøi saûn thuoäc loaïi döï tröõ naøy cuûa moät ngaân haøng thöông maïi bao goàm caùc taøi saûn sinh lôøi, coù khaû naêng chuyeån ñoåi cao vaø coù khaû naêng chuyeån ra tieàn maët nhanh choùng vaø ít ruûi ro. Chöùc naêng chính cuûa döï tröõ thöù caáp laø cung caáp vaø boå sung cho döï tröõ sô caáp. Cuõng nhö döï tröõ sô caáp, döï tröõ thöù caáp mang yù nghóa veà kinh teá nhieàu hôn laø veà keá toaùn, Vì theá, noù khoâng xuaát hieän trong baûng caân ñoái keá toaùn cuûa ngaân haøng. Caùc taøi saûn thuoäc döï tröõ naøy goàm nhöõng loaïi nhö ñaàu tö chöùng khoaùn vaø trong moät vaøi tröôøng hôïp coù caû caùc khoaûn cho vay. Caùc chöùng khoaùn mang tính thò tröôøng cao (chöùng khoaùn deã baùn) töø laâu ñaõ ñöôïc xem nhö moät nguoàn thanh khoaûn. Caùc chöùng khoaùn nhö theá coù theå ñöôïc chuyeån ñoåi thaønh tieàn ngay maø ít chòu ruûi ro veà thu nhaäp. Ñeå ñaûm baûo khaû naêng chuyeån ñoåi ra tieàn maët deã daøng caùc taøi saûn döï tröõ theá chaáp phaûi ñaït ñöôïc 3 tieâu chuaån: chaát löôïng cao, thôøi gian ñaùo haïn ngaén vaø deã daøng baùn laïi treân thò tröôøng. Nhö vaäy, traùi phieáu kho baïc hay traùi phieáu Chính phuû coù thôøi gian ñaùo haïn ngaén laø taøi saûn thoâng duïng nhaát cho döï tröõ sô caáp. Ngoaøi ra, hoái phieáu ñöôïc chaáp nhaän thanh toaùn vaø traùi phieáu thuoäc thò tröôøng môû cuõng laø nhöõng taøi saûn thích hôïp cho döï tröõ sô caáp. Hoái phieáu ñöôïc chaáp nhaän thanh toaùn laø nhöõng hoái phieáu ngaân haøng do coâng ty phaùt haønh, ñöôïc thanh toaùn trong thôøi haïn ngaén (thöôøng laø 180 ngaøy) vaø ñöôïc ngaân haøng baûo laõnh thanh toaùn baèng caùch ñoùng daáu "ñaõ chaáp nhaän" leân hoái phieáu. Hoái phieáu coù giaù trò thanh toaùn cao ñaëc bieät laø trong quan heä thöông maïi quoác teá vì ngay caû trong tröôøng hôïp coâng ty phaù saûn thì hoái phieáu vaãn ñöôïc thanh ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  21. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 24 - toaùn ñaày ñuû. Coøn traùi phieáu taïi thò tröôøng môû do caùc coâng ty noåi tieáng vaø caùc ngaân haøng lôùn phaùt haønh. Thöông phieáu naøy coù theå deã daøng ñaûm baûo chieát khaáu laïi ngaân haøng thöông maïi hoaëc caùc toå chöùc taøi chính khaùc. Ngoaøi ra, vieäc ñaûm baûo thanh toaùn thöông phieáu khi noù ñeán haïn thanh toaùn laø chaéc chaén bôûi khaû naêng taøi chính vöõng vaøng cuûa caùc toå chöùc phaùt haønh ra noù. Möùc döï tröõ thöù caáp tuøy thuoäc muïc tieâu quaûn lyù thanh khoaûn cuûa ngaân haøng. Moät ngaân haøng coù söï bieán ñoäng thaát thöôøng veà tieàn göûi vaø tín duïng thì döï tröõ thöù caáp seõ lôùn hôn ngaân haøng coù tieàn göûi vaø cho vay oån ñònh. Möùc döï tröõ thöù caáp trung bình seõ vaøo khoaûng 7-8% toång taøi saûn cuûa ngaân haøng. 4. Quaûn lyù thanh khoaûn taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi Thanh khoaûn cuûa moät taøi saûn ñöôïc hieåu nhö laø moät ñaëc tính cuûa taøi saûn ñoù khieán noù coù theå deã daøng chuyeån ra tieàn maët raát ít ruûi ro hoaëc khoâng coù ruûi ro. Theo ñònh nghóa naøy ngoaøi ngaân quyõ laø taøi saûn hoaøn toaøn linh hoaït vaø deã daøng chuyeån ñoåi ra caùc taøi saûn khaùc, noù coù ñaày ñuû caùc tieâu chuaån veà thanh khoaûn. Traùi phieáu kho baïc coù tính thanh khoaûn cao nhaát trong caùc loaïi chöùng khoaùn vì chuùng coù theå ñöôïc baùn laïi deã daøng treân thò tröôøng maø khoâng chòu ruûi ro ñaùng keå naøo. Taøi saûn vaät chaát nhö truï sôû ngaân haøng laø moät trong soá caùc taøi saûn keùm thanh khoaûn nhaát.Tuy nhieân, caùc khoaûn cho vay vôùi tính thanh khoaûn thaáp laø troïng taâm cuûa vieäc quaûn lyù thanh khoaûn taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi. Bôûøi vì caùc khoaûn cho vay chieám tyû troïng lôùn nhaát trong toång taøi saûn ngaân haøng. Trong khi ñoù vieäc baùn laïi caùc khoaûn cho vay thì haàu nhö khoù coù theå thöïc hieän ñöôïc. Vì nhöõng khoù khaên cuûa ngaân haøng trong vieäc giaûi quyeát vaán ñeà thanh toaùn ñeàu coù lieân quan ít nhieàu ñeán caùc khoaûn cho vay. Caùc lyù thuyeát veà quaûn lyù thanh khoaûn ñaõ coù ngay töø ñaàu trong hoaït ñoäng cuûa ngaân haøng thöông maïi. Coù 3 lyù thuyeát caàn chuù troïng ñoù laø: lyù thuyeát cho vay thöông maïi, lyù thuyeát veà tính chuyeån ñoåi vaø lyù thuyeát lôïi töùc ñònh tröôùc. 4.1. Lyù thuyeát cho vay thöông maïi: Theo lyù thuyeát naøy cho raèng: thanh khoaûn cuûa moät ngaân haøng thöông maïi ñöôïc baûo ñaûm khi caùc taøi saûn cuûa noù ñöôïc bieåu hieän döôùi hình thöùc cho vay ngaén haïn vaø löu hoaït trong suoát chu kyø kinh doanh. Nhö vaäy, caùc ngaân haøng chæ caáp tín duïng cho löu thoâng haøng hoaù töø saûn xuaát ñeán tieâu duøng. Ngaøy nay cho vay daïng naøy ñöôïc goïi laø cho vay voán löu ñoäng. Thaät vaäy, voán löu ñoäng coù voøng quay ngaén Do vaäy, caùc doanh nghieäp coù theå nhanh choùng hoaøn traû nôï vay ngaân haøng. Vôùi khoaûn traû nôï ñoù caùc ngaân haøng laïi thöïc hieän caùc khoaûn cho vay thöông maïi môùi. Nhö vaäy, caùc ngaân haøng döôøng nhö giaûi quyeát ñöôïc vaán ñeà thanh khoaûn. Nhöng ñieàu naøy daãn tôùi vieäc thanh khoaûn taøi saûn cuûa ngaân haøng phuï thuoäc vaøo chu kyø kinh doanh cuûa caùc doanh nghieäp. Vì theá, trong giai ñoaïn kinh teá suy thoaùi söï chuyeån ñoåi haøng hoaù ra tieàn maët bò giaùn ñoaïn do ñoù caùc haõng kinh doanh khoù coù theå traû nôï vay ngaân haøng ñuùng haïn. Töø ñoù, khaû naêng thanh toaùn cuûa caùc ngaân haøng gaëp vaán ñeà khoù khaên. Maët khaùc, vieäc tuaân thuû cöùng ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  22. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 25 - nhaéc lyù thuyeát naøy ñaõ ngaên caûn caùc ngaân haøng trong vieäc caáp voán cho môû roäng nhaø maùy, trang thieát bò, mua nhaø cöûa vaø mua ñaát ñai. Thaát baïi cuûa ngaân haøng trong vieäc ñaùp öùng caùc nhu caàu tín duïng loaïi naøy laø moät yeáu toá thuaän lôïi trong vieäc phaùt trieån caùc toå chöùc taøi chính caïnh tranh nhö caùc ngaân haøng tieát kieäm, coâng ty taøi chính, hieäp hoäi cho vay vaø tieát kieäm 4.2. Lyù thuyeát veà khaû naêng chuyeån ñoåi: Lyù thuyeát naøy ñöôïc xaây döïng treân cô sôû giaû thieát cho laø thanh khoaûn cuûa moät ngaân haøng ñöôïc duy trì neáu noù giöõ caùc taøi saûn theå ñöôïc chuyeån ñoåi ra tieàn maët döôùi nhieàu hình thöùc khaùc nhau – ví duï nhö ñoái vôùi caùc khoaûn vay coù baûo ñaûm baèng chöùng khoaùn deã baùn, khi nôï vay khoâng ñöôïc hoaøn traû ñuùng haïn thì caùc chöùng khoaùn naøy seõ ñöôïc baùn treân thò tröôøng ñeå thanh toaùn nôï. Hoaëc khi caàn thieát caùc khoaûn vay coù theå ñöôïc chuyeån ñoåi ra tieàn maët taïi Ngaân haøng Nhaø nöôùc. Nhö vaäy, moät ngaân haøng thöông maïi naøo ñoù seõ coù theå ñaùp öùng caùc nhu caàu veà thanh khoaûn mieãn laø noù luoân luoân coù caùc taøi saûn ñeå baùn. Xeùt roäng ra thì toaøn boä heä thoáng ngaân haøng seõ luoân luoân mang tính thanh khoaûn mieãn laø Ngaân haøng Nhaø nöôùc saün saøng mua laïi caùc taøi saûn cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi döôùi hình thöùc chieát khaáu. Treân thöïc teá ñieàu naøy gaëp nhieàu khoù khaên do Ngaân haøng Nhaø nöôùc coøn bò raøng buoäc bôûi muïc tieâu cuûa chính saùch taøi chính tieàn teä quoác gia. Cho neân vieäc chieát khaáu haøng loaït caùc taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi seõ laøm aûnh höôûng ñeán caùc muïc tieâu nhö: löôïng tieàn cung öùng, laïm phaùt, laõi suaát 4.3. Lyù thuyeát lôïi töùc ñònh tröôùc: Lyù thuyeát lôïi töùc ñònh tröôùc cuûa nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi cho raèng: "Thanh khoaûn cuûa moät ngaân haøng coù theå ñöôïc xaùc ñònh neáu vieäc chi traû tieàn vay theo lòch ñònh saün ñöôïc döïa treân cô sôû lôïi töùc töông lai cuûa ngöôøi vay". Lyù thuyeát naøy nhaán maïnh trieån voïng veà vieäc hoaøn traû nôï vay hôn laø leä thuoäc vaøo vaät kyù quyõ. Lyù thuyeát naøy ñöôïc aùp duïng vaø phaùt trieån raát nhanh trong moät soá loaïi cho vay cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi. Cho vay kinh doanh coù kyø haïn, cho vay tieâu duøng traû goùp vaø cho vay baát ñoäng saûn. Taát caû caùc khoaûn vay naøy coù ñaëc ñieåm chung laø chuùng ñöôïc traû daàn do ñoù thanh khoaûn cuûa chuùng ñöôïc naâng cao. Moät khoaûn cho vay kieåu naøy ñöôïc hoaøn traû voán goác vaø laõi ñeàu ñaën theo thaùng hay quyù döïa treân cô sôû thu nhaäp cuûa ngöôøi ñi vay. III. QUAÛN LYÙ NGUOÀN VOÁN VAØ VOÁN CHUÛ SÔÛ HÖÕU CUÛA NGAÂN HAØNG 1. Khoaûn muïc nguoàn voán ngaân haøng Nguoàn voán chieám khoaûng 90 – 95% toång caùc nguoàn voán cuûa ngaân haøng trong ñoù tieàn göûi chieám tôùi hôn 75% taát caû nguoàn voán cuûa ngaân haøng thöông maïi. ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  23. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 26 - Caùc nguoàn voán khaùc goàm coù vay ngaân haøng khaùc, vay coù caàm coá chöùng khoaùn, phaùt haønh hoái phieáu, traùi phieáu. Theo nghóa roäng, quaûn lyù nguoàn voán bao goàm caùc hoaït ñoäng lieân quan ñeán vieäc nhaän voán töø ngöôøi göûi tieàn vaø ngöôøi cho vay khaùc nhau. Theo nghóa heïp, quaûn lyù nguoàn voán ñöôïc xem nhö laø caùc hoaït ñoäng lieân quan ñeán vieäc ñaùp öùng caùc nhu caàu veà thanh khoaûn baèng caùch chuû ñoäng huy ñoäng nguoàn voán boå sung döôùi nhieàu hình thöùc. Chính caùc nguoàn voán naøy ñöôïc söû duïng ñaàu tö vaøo caùc taøi saûn khaùc nhau cuûa ngaân haøng, chi phí cuûa voán huy ñoäng sau khi ñöôïc khaáu hao tröø vaøo thu nhaäp cuûa taøi saûn seõ cho ra möùc lôïi nhuaän cuûa ngaân haøng. Do vaäy, lieân heä giöõa nguoàn voán vaø taøi saûn laø moät yeáu toá quyeát ñònh tôùi lôïi nhuaän cuûa ngaân haøng. Baûng 3.1 Nguoàn voán vaø chuû sôû höõu cuûa ngaân haøng thöông maïi KHOAÛN MUÏC Soá tieàn Tyû troïng (%) I/ Nguoàn voán 27.9 1. Tieàn göûi giao dòch 40.739 21,7 - Tieàn göûi coù theå phaùt seùc 31.632 6.2 - Leänh ruùt tieàn coù theå chuyeån nhöôïng (NOW) 9.107 61,5 2. Tieàn göûi phi giao dòch 89.935 4,7 - Tieàn göûi tieát kieäm 6.843 13,2 - Chöùng chæ tieát kieäm 19.338 21,9 - Chöùng chæ tieàn göûi giaù trò lôùn 32.078 13,7 - Huy ñoäng töø thò tröôøng tieàn teä 20.012 8,0 - Tieàn göûi loaïi khaùc 11.664 2,4 3. Vay ngaén haïn 3.559 1,5 - Vay treân thò tröôøng lieân ngaân haøng 2.175 0,9 - Vay ngaén haïn khaùc 1.384 0,7 4. Caùc loaïi nôï khaùc 1.091 0 5. Nôï daøi haïn 0 7,4 II/ Voán chuû sôû höõu 10.384 0,7 1. Coå phaàn thöôøng (meänh giaù 1$) 1.013 1,2 2. Thaëng dö voán 1.798 5,5 3. Lôïi nhuaän khoâng chia 8.023 0,0 4. Voán boå sung döï phoøng 0 99,9%(1) Toång coäng nguoàn voán vaø voán chuû sôû höõu 146.158 3.1.1 Tieàn göûi giao dòch: (1) Soá lieäu khoâng troøn 100% do vieäc laøm troøn trong kyõ thuaät tính toaùn. ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  24. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 27 - Ñoái töôïng göûi tieàn giao dòch cuûa ngaân haøng thöông maïi laø caù nhaân, coâng ty, cô quan haønh chính söï nghieäp Veà maët phaùp lyù, khi göûi tieàn khoâng kyø haïn theo taøi khoaûn giao dòch theå hieän moät hôïp ñoàng maëc nhieân giöõa khaùch haøng vaø ngaân haøng. Theo ñoù, ngaân haøng phaûi coù traùch nhieäm thöïc hieän caùc khoaûn chi traû theo yeâu caàu cuûa khaùch haøng moät caùc kòp thôøi vaø chính xaùc. Neáu khoâng thöïc hieän ñaày ñuû traùch nhieäm aáy thì ngaân haøng bò coi laø vi phaïm hôïp ñoàng vaø phaûi boài thöôøng thieät haïi theo quy ñònh cuûa phaùp luaät. Lyù do khieán khaùch haøng môû taøi khoaûn giao dòch ñoù laø trong caùc quan heä thanh toaùn nhu caàu tieàn maët vôùi soá löôïng lôùn coù theå xuaát hieän töùc thì vaø ngaân haøng coù theå ñaùp öùng ñöôïc caùc yeâu caàu veà tieàn maët ñoù vôùi nhieàu dòch vuï tieän lôïi keøm theo ñoàng thôøi baûo ñaûm ñöôïc tính an toaøn cao, tính chính xaùc vaø kòp thôøi. Ñoái vôùi phaàn lôùn khaùch haøng, muïc ñích höôûng laõi töø loaïi tieàn göûi naøy laø thöù yeáu. Taøi khoaûn tieàn göûi giao dòch coøn ñöôïc goïi vôùi teân khaùc laø taøi khoaûn seùc hay taøi khoaûn thanh toaùn vì phaàn lôùn quan heä thanh toaùn trong giao dòch ñöôïc thöïc hieän thoâng qua seùc. Ngoaøi ra, ngaøy nay söï phaùt trieån cuûa khoa hoïc coâng ngheä cho ra ñôøi nhieàu loaïi hình môùi nhö nghieäp vuï ngaân haøng ñieän töû vaø theû ruùt tieàn töï ñoäng Tieàn göûi giao dòch goàm 2 loaïi: - Taøi khoaûn seùc duøng cho caùc doanh nghieäp, taøi khoaûn naøy khoâng ñöôïc höôûng laõi tröïc tieáp maø ngöôøi göûi chæ höôûng laõi giaùn tieáp thoâng qua caùc dòch vuï thanh toaùn mieãn phí cuûa ngaân haøng. - Taøi khoaûn tieàn göûi giao dòch daønh cho caù nhaân hay coøn goïi laø leänh ruùt tieàn coù theå thöông löôïng (Negotiable Order of Withdrawal – NOW). Taøi khoaûn naøy ñöôïc ngaân haøng traû laõi nhöng laõi suaát thaáp hôn laõi suaát tieàn göûi kyø haïn ñoàng thôøi caùc ngaân haøng cuõng haïn cheá moät soá dòch vuï ñoái vôùi taøi khoaûn loaïi naøy. Theo baûng 3.1, tieàn göûi giao dòch chieám 27,9% toång caùc nguoàn voán cuûa ngaân haøng. Ñieàu ñoù chöùng toû ñaây laø moät nguoàn voán quan troïng cuûa ngaân haøng vaø noù cuõng giaûi thích taïi sao ngaøy nay caùc ngaân haøng khoâng ngöøng ñöa ra caùc dòch vuï thanh toaùn thuaän lôïi. 1.2. Tieàn göûi phi giao dòch: Tieàn göûi kyø haïn laø nguoàn voán quan troïng nhaát cuûa ngaân haøng noù chieám tôùi 61,5% toång caùc nguoàn voán cuûa ngaân haøng. Chuùng coù ñaëc tính chung laø ñöôïc höôûng tieàn laõi vaø ngöôøi göûi tieàn khoâng ñöôïc phaùt seùc. Laõi suaát cuûa chuùng thöôøng cao hôn tieàn göûi khoâng kyø haïn coù höôûng laõi bôûi vì ngöôøi göûi tieàn kyø haïn khoâng ñöôïc höôûng nhieàu dòch vuï thanh toaùn. Tieàn göûi phi giao dòch goàm 2 loaïi chính: tieàn göûi tieát kieäm vaø tieàn göûi kyø haïn. Tieàn göûi tieát kieäm ñaõ töøng laø tieàn göûi phi giao dòch phoå bieán nhaát. Vôùi taøi khoaûn tieàn göûi tieát kieäm voán coù theå ruùt ra hay göûi tieát kieäm baát cöù luùc naøo. Vieäc ruùt tieàn göûi vaø thanh toaùn laõi ñöôïc theo doõi trong moät cuoán soå nhoû goïi laø soå tieát kieäm (do chuû taøi khoaûn giöõ) hoaëc trong thoâng baùo tình hình tieàn göûi cuûa ngaân haøng vaøo cuoái thaùng. ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  25. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 28 - Veà maët kyõ thuaät, tieàn göûi loaïi naøy khoâng ñöôïc ruùt ra tröôùc thôøi haïn, tuy nhieân do söï caïnh tranh giöõa caùc ngaân haøng neân ngöôøi göûi tieàn coù theå ñöôïc pheùp ruùt tieàn ra ngay laäp töùc. Tieàn göûi kyø haïn coù nhieàu loaïi khaùc nhau nhö: chöùng chæ tieát kieäm (Savings Certificates), chöùng chæ tieàn göûi coù giaù trò lôùn. Caùc loaïi tieàn göûi loaïi naøy coù thôøi gian ñaùo haïn coá ñònh töø moät vaøi thaùng ñeán 5 naêm. So vôùi tieàn göûi tieát kieäm chuùng keùm löu hoaït hôn nhöng chuùng laïi coù laõi suaát cao hôn.Tuy nhieân, ngöôøi göûi kyø haïn seõ phaûi chaáp nhaïân moät khoaûn tieàn phaït naøo ñoù (chaúng haïn nhö khoâng ñöôïc höôûng laõi vaøi thaùng cuoái) neáu ruùt tieàn tröôùc haïn . Chöùng chæ tieàn göûi loaïi lôùn (CDs – Certificates of Deposit) chuû yeáu do coâng ty hoaëc caùc ngaân haøng mua. Caùc CDs coù theå mua baùn treân moät thò tröôøng thöù caáp tröôùc khi noù tôùi haïn thanh toaùn. Chöùng chæ tieát kieäm chieám 13,2% vaø chöùng chæ tieát kieäm chieám 21,9% toång caùc nguoàn voán ngaân haøng cho thaáy tieàn göûi kyø haïn laø moät nguoàn voán quan troïng cuûa ngaân haøng. Ngoaøi ra, ngaân haøng coøn phaùt haøng caùc coâng cuï tieàn teä nhö: hoái phieáu, kyø phieáu nhaèm huy ñoäng voán ngaén haïn treân thò tröôøng tieàn teä. Trong baûng 3.1 – nguoàn voán naøy chieám 13,7% toång caùc nguoàn voán cuûa ngaân haøng. * Xaùc ñònh laõi suaát cho tieàn göûi phi giao dòch: Laõi suaát cuûa tieàn göûi coù theå laø 3,6,9 hay 12 thaùng hoaëc hôn. Chæ soá laõi suaát tieàn göûi 3 thaùng laø i1, 6 thaùng laø i2, 9 thaùng laø i3, 12 thaùng laø i4 thì moái quan heä giöõa i1, i2, i3 vaø i4 ñöôïc theå hieän baèng coâng thöùc sau: 2 i2= ( i1+1) – 1 3 i3= (i1 +1) – 1 4 i4 = (i1 + 1) – 1 Ngöôøi ta goïi i2 , i3 , i4 laø laõi suaát töông ñöông vôùi laõi suaát i1. Trong tröôøng hôïp aán ñònh laõi suaát kyø haïn 6, 9, 12 thaùng ít nhaát phaûi baèng laõi suaát töông ñöông kyø haïn 3 thaùng. Tieàn göûi phi giao dòch coù theå aùp duïng laõi suaát coá ñònh hay thaû noåi. Neáu aùp duïng laõi suaát thaû noåi thì phaûi laáy laõi suaát thò tröôøng lieân ngaân haøng laøm cô sôû xaùc ñònh laõi suaát. Ñoái vôùi caùc coâng cuï huy ñoäng voán treân thò tröôøng tieàn teä coù 2 phöông phaùp phaùt haønh: - Phaùt haønh theo meänh giaù: ngöôøi mua caùc chöùng chæ coù giaù loaïi naøy seõ traû tieàn theo meänh giaù ghi treân chöùng chæ. Cuoái kyø ngaân haøng thanh toaùn tieàn theo meänh giaù ñaõ mua vaø Tieàn laõi khaùch haøng ñöôïc höôûng. - Phaùt haønh theo hình thöùc chieát khaáu: Ngöôøi mua traû soá tieàn baèng meänh giaù tröø ñi soá tieàn chieát khaáu vaø khi ñeán haïn ngaân haøng seõ hoaøn traû theo ñuùng meänh giaù. Ñieåm chuù yù cuûa phöông phaùp naøy laø laõi suaát chieát khaáu laø laõi suaát danh nghóa. Laõi suaát thöïc teá cao hôn laø laõi suaát chieát khaáu Coâng thöùc chuyeån ñoåi laõi suaát chieát khaáu sang laõi thöïc laø: ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  26. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 29 - i1 i0 i0 = hoaëc i1 = ()1 + i1 ()1 − i0 Trong ñoù: io Laõi suaát chieát khaáu i1 Laõi suaát thöïc 1.3. Voán vay: Caùc ngaân haøng thu huùt voán baèng caùch vay Ngaân haøng Nhaø nöôùc vay ngaân haøng khaùc, vay caùc coâng ty. Tröôøng hôïp vay töø Ngaân haøng Nhaø nöôùc ñöôïc goïi laø vay chieát khaáu hoaëc tieàn öùng tröôùc. Ngaân haøng cuõng vay caùc khoaûn döï tröõ ngaén haïn cuûa caùc ngaân haøng khaùc. Caùc nguoàn voán vay khaùc maø caùc ngaân haøng coù ñöôïc ñoù laø: tieàn vay töø nhöõng coâng ty meï, nhöõng daøn xeáp vay tieàn caùc coâng ty 2. V2. Voán cuûa ngaân haøng Voán chuû sôû höõu cuûa ngaân haøng goàm coù hai thaønh phaàn: Voán cô baûn vaø voán boå sung. Voán cô baûn goàm coù: coå phaàn thöôøng, coå phaàn öu ñaõi daøi haïn, thaëng dö voán, lôïi nhuaän khoâng chia, döï phoøng chung, caùc coâng cuï uûy thaùc coù theå chuyeån ñoåi vaø döï phoøng ruûi ro tín duïng. Voán boå sung bao goàm coå phaàn öu ñaïi coù thôøi haïn, traùi phieáu boå sung vaø giaáy nôï. Caùc coâng cuï taøi chính trong voán boå sung phaûi bò loaïi khoaûi voán cuûa ngaân haøng khi ñeán ngaøy ñaùo haïn. Voán cuûa ngaân haøng laø ñieàu kieän phaùp lyù cô baûn ñoàng thôøi laø yeáu toá taøi chính quan troïng nhaát trong vieäc ñaûm baûo caùc khoaûn nôï ñoái vôùi khaùch haøng. Vì vaäy quy moâ voán laø yeáu toá quyeát ñònh quy moâ huy ñoäng voán vaø quy moâ taøi saûn cuûa ngaân haøng. Trong baûng 3.1 voán ngaân haøng chieám 7,4% toång caùc nguoàn voán. Nhö vaäy, vieäc tyû leä voán ngaân haøng/toång taøi saûn ôû möùc bao nhieâu thì hôïp lyù? Coù neân söû duïng caùc coâng cuï nôï daøi haïn boå sung vaøo voán cuûa ngaân haøng hay khoâng? Coù bao nhieâu hình thöùc môû roäng voán ngaân haøng? Voán ngaân haøng coù lieân quan nhö theá naøo ñeán söï an toaøn cuûa ngaân haøng? ñoù laø nhöõng noäi dung cô baûn cuûa vieäc quaûn lyù voán ngaân haøng. 3. Moái lieân heä giöõa taøi saûn, nguoàn voán vaø voán cuûa ngaân haøng 3.1. Quaûn lyù thanh khoaûn: Thanh khoaûn luoân laø vaán ñeà maø nhaø quaûn lyù ngaân haøng thöôøng xuyeân phaûi quan taâm. Quaûn lyù thanh khoaûn toång hôïp laø giaûi quyeát vaán ñeà thanh khoaûn cuûa ngaân haøng moät caùch toång quaùt treân cô sôû moái quan heä höõu cô giöõa taøi saûn vaø nguoàn voán cuûa ngaân haøng. Noùi moät caùch hình töôïng thanh khoaûn nhö moät luoàng chaûy cuûa ñoàng tieàn qua ngaân haøng. Vaø “doøng chaûy” tieàn teä naøy coù theå ñöôïc moâ hình hoaù döïa treân löôïng bieán ñoåi cuûa tieàn göûi vaø tín duïng cuûa ngaân haøng. Ñieàu naøy cuõng deã hieåu ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  27. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 30 - bôûi vì tieàn göûi laø nguoàn voán chuû yeáu vaø quan troïng cuûa ngaân haøng vaø tín duïng laø khoaûn muïc taøi saûn chuû yeáu aûnh höôûng tôùi traïng thaùi thanh khoaûn cuûa taøi saûn cuûa ngaân haøng. Vieäc quaûn lyù döï tröõ tín duïng ña daïng hoaù caùc nguoàn voàn huy ñoäng vôùi muïc ñích hoã trôï thanh khoaûn chính laø nhaèm muïc ñích sau cuøng laø ñaùp öùng nhöõng thay ñoåi cuûa tieàn göûi vaø tín duïng ñeå ñaûm baûo traïng thaùi thanh khoaûn toái öu cho ngaân haøng. Vieäc theo doõi bieán ñoäng tieàn göûi vaø tín duïng dieãn ra trong moät khoaûng thôøi gian daøi, thöôøng laø moät chu kyø kinh doanh. Neáu nhöõng thay ñoåi veà tieàn göûi vaø caùc nhu caàu veà tín duïng vaø ñaàu tö coù theå ñöôïc döï ñoaùn chính xaùc thì vaán ñeà quyeát ñònh thanh khoaûn seõ thaät ñôn giaûn. Tính toaùn giaû thieát veà thanh khoaûn cuûa moät ngaân haøng ñöôïc moâ taû ôû baûng 3.2 döôùi ñaây: Baûng 3.2 Tình hình bieán ñoäng taøi saûn vaø nguoàn voán cuûa ngaân haøng thöông maïi Giai ñoaïn 1 2 3 4 Khoaûn muïc TAØI SAÛN 1. Chöùng khoaùn Chính phuû 1.000 600 300 2. Chöùng khoaùn khaùc 1.000 400 1.600 1.300 3. Cho vay 1.500 2.600 3.500 2.700 Toång taøi saûn 2.500 4.000 5.700 4.300 NGUOÀN VOÁN 1. Tieàn göûi giao dòch - 700 1.300 1.000 - 1.200 2. Chöùng chæ tieàn göûi -2.500 200 - 400 - 500 3. Tieàn göûi coù kyø haïn khaùc 1.100 700 1.600 1.200 4. Vay Ngaân haøng Nhaø nöôùc 500 1.100 1.000 1.500 5. Vay ngaân haøng khaùc 2.100 700 1.500 2.300 6. Laõi khoâng chia 1.000 7. voán coå phaàn caùc loaïi 1.000 1.000 1.000 Toång nguoàn voán 2.500 4.000 5.700 4.300 Qua baûng 3.2 ta nhaän thaáy qua caùc giai ñoaïn töø 1 ñeán 4 khoaûn muïc cho vay taêng maïnh meõ töø 1.000, 2.600, 3.500 vaø 2.700 trong khi ñoù tieàn göûi caùc loaïi taêng raát yeáu keùm thaäm chí chöùng chæ tieàn göûi coù giai ñoaïn suït giaûm tôùi 2.500. Söï taêng tröôûng Cho vay - Tieàn göûi khoâng caân xöùng ñaõ laøm naûy sinh vaán ñeà thanh khoaûn ñoái vôùi ngaân haøng treân. Ñeå ñaûm baûo tieàn maët ñuû ñaùp öùng cho caùc khoaûn cho vay ñang gia taêng maïnh meõ trong khi tieàn göûi coù söï suït giaûm töông ñoái. Ngaân haøng ñaõ phaûi tìm caùch huy ñoäng caùc nguoàn voán khaùc cuï theå laø: • Giai ñoaïn 1: Cho vay + Ñaàu tö chöùng khoaùn taêng 2.500 Luoàng tieàn ra khoûi Tieàn göûi caùc loaïi giaûm 2.100 ngaân haøng laø 4.600 ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  28. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 31 - Vaäy ñeå ñaùp öùng luoàng tieàn ra 4.600 ngaân haøng ñaõ thöïc hieän: - Vay Ngaân haøng Nhaø nöôùc : 500 - Vay ngaân haøng khaùc : 2.100 - Khoâng chia laõi coå phaàn : 1.000 - Phaùt haøng môùi coå phieáu : 1.000 Toång coäng : 4.600 Nhö vaäy, chöa xeùt ñeán öu nhöôïc ñieåm cuûa caùc hình thöùc huy ñoäng voán ñaùp öùng nhu caàu thanh khoaûn, chuùng ta thaáy caùc ngaân haøng coù raát nhieàu phöông aùn huy ñoäng voán giaûi quyeát vaán ñeà thanh khoaûn moái quan heä Cho vay – Tieàn göûi trôû neân khoâng caân xöùng. • Giai ñoaïn 2: toång coäng luoàng tieàn ra khoûi ngaân haøng laø 4.000 döôùi caùc khoaûn cho vay (2.600), ñaàu tö vaøo chöùng khoaùn (1.400). Trong khi taêng tröôûng tieàn göûi caùc loaïi chæ coù 2.200 ngaân haøng coøn thieáu moät löôïng tieàn roøng laø 1.800. Coù theå noùi raèng ñaây laø giai ñoaïn ngaân haøng phaûi chòu caêng thaúng veà thanh khoaûn bôûi leõ thieáu huït 1.800 ñöôïc deã daøng buø ñaép baèng caùch vay Ngaân haøng Nhaø nöôùc 100 vaø moät khoaûn vay nhoû töø ngaân haøng khaùc laø 700. Vaø ngaân haøng coù theå töï do chi traû coå töùc cho caùc coå ñoâng, khoâng phaûi duøng caùc bieän phaùp khaùc nhö laø phaùt haønh môùi coå phieáu. • Giai ñoaïn 3: Cho vay + ñaàu tö caùc loaïi: 5.700 Luoàng tieàn ra khoûi Tieàn göûi taêng : 2.200 ngaân haøng laø 3.500 Vì theá, ngaân haøng phaûi tìm caùch ñaùp öùng ñuû löôïng tieàn thieáu huït 3.500 löôïng tieàn maët thieát huït naøy ñöôïc giaûi quyeát baèng caùch : - Vay Ngaân haøng Nhaø nöôùc : 1.000 - Vay ngaân haøng khaùc : 1.500 - Phaùt haønh môùi coå phieáu : 1.000 Toång coäng 3.500 • Giai ñoaïn 4: trong giai ñoaïn naøy tín duïng vaø ñaàu tö chöùng khoaùn vaãn gia taêng ñaùng keå (4.300) trong khi ñoù tieàn göûi caùc loaïi giaûm tôùi 500. Ñieàu naøy buoäc ngaân haøng phaûi vay Ngaân haøng Trung öông vaø vay treân thò tröôøng lieân ngaân haøng toång coäng moät khoaûn leân tôùi 3.500 ñoàng thôøi phaùt sinh môùi coå phieáu (coù giaù trò laø 1.000). Nhö vaäy, qua 4 giai ñoaïn treân, khi tyû leä Tín duïng/Tieàn göûi taêng leân thì khaû naêng thanh khoaûn cuûa ngaân haøng giaûm ñi töông öùng.Tuy nhieân, chæ soá ño löôøng thanh khoaûn naøy cuõng toàn taïi moät soá nhöôïc ñieåm laø noù khoâng phaûn aùnh ñöôïc thôøi haïn, chaát löôïng cuûa caùc khoaûn cho vay. Do vaäy, maø hai ngaân haøng coù theåà coù cuøng tyû leä Tín duïng/Tieàn göûi nhöng vôùi chaát löôïng vaø thôøi haïn tín duïng khaùc nhau neân ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  29. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 32 - hai ngaân haøng khoâng theå cuøng coù khaû naêng thanh khoaûn. Beân caïnh ñoù coøn coù nhieàu chæ soá ño löôøng thanh khoaûn khaùc nhö tyû leä Ngaân quyõ/Tieàn göûi, Ngaân quyõ + Ñaàu tö chöùng khoaùn/Toång taøi saûn 3.2. Quaûn lyù ruûi ro laõi suaát: Quaûn lyù ruûi ro laõi suaát laø moät noäi dung quan troïng trong quaûn lyù ngaân haøng. Söï khoâng oån ñònh cuûa laõi suaát ngaøy caøng gia taêng laøm cho vai troø cuûa quaûn lyù ruûi ro laõi suaát caøng trôû neân quan troïng. Bôûi vì ruûi ro veà laõi suaát laø ruûi ro veà thu nhaäp vaø lôïi töùc. Thay ñoåi baát thöôøng cuûa laõi suaát coù theå daãn tôùi suy giaûm thu nhaäp vaø lôïi töùc cuûa ngaân haøng. Ñeå hieåu ruûi ro laõi suaát laø gì, chuùng ta haõy nghieân cöùu baûng caân ñoái keá toaùn cuûa moät ngaân haøng. Baûng 3.3 Keát caáu taøi saûn, nguoàn voán cuûa ngaân haøng theo möùc ñoä nhaïy caûm vôùi laõi suaát TAØI SAÛN NGUOÀN VOÁN 1. Taøi saûn nhaïy caûm vôùi laõi suaát: 20.000 1. Nguoàn voán nhaïy caûm vôùi laõi suaát: 50.000 - Cho vay laõi suaát thay ñoåi - Chöùng chæ tieàn göûi coù laõi suaát thay ñoåi - Chöùng khoaùn ngaén haïn -Nguoàn voán huy ñoäng treân thò tröôøng tieàn teä 2. Taøi saûn laõi suaát coá ñònh : 80.000 - Vay treân thò tröôøng lieân ngaân haøng - Tieàn döï tröõ 2. Nguoàn voán coù laõi suaát coá ñònh : 50.000 - Cho vay daøi haïn - Tieàn göûi coù theå phaùt seùc - Chöùng khoaùn daøi haïn - Tieàn göûi tieát kieäm - Chöùng chæ tieàn göûi daøi haïn - Voán coå phieáu Toång coäng 100.000 Toång coäng 100.000 Nhìn vaøo baûng 3.3 ta thaáy taøi saûn nhaïy caûm vôùi laõi suaát laø 20.000 loaïi naøy coù laõi suaát thay ñoåi nhieàu laàn (ít nhaát laø 1 laàn/naêm). Taøi saûn laõi suaát coá ñònh laø: 80.000 – Loaïi naøy coù laõi suaát khoâng thay ñoåi trong thôøi gian daøi (treân 1 naêm). Beân phaàn nguoàn voán thì tyû leä nguoàn voán nhaïy caûm vôùi laõi suaát /nguoàn voán laõi suaát coá ñònh laø 50.000/50.000. Giaû söû laõi suaát taêng theâm 5% (chaúng haïn töø 10% leân 15% - Nhö vaäy, thu nhaäp cuûa taøi saûn taêng leân 5% x 20.000 = 1.000. Trong khi ñoù chi phí traû laõi cho caùc nguoàn voán huy ñoäng taêng leân 5%x 50.000 = 2.500. Nhö theá lôïi nhuaän cuûa ngaân haøng giaûm maát (2.500 – 1.000) = 1.500. Ngöôïc laïi, vôùi suy luaän töông töï khi laõi suaát giaûm 5% töø 10% xuoáng 5% thì lôïi nhuaän ngaân haøng taêng leân 1.500. Töø treân ta ruùt ra keát luaän raèng: " Taïi moät ngaân haøng khi taøi saûn nhaïy caûm vôùi laõi suaát ít hôn nguoàn voán nhaïy caûm vôùi laõi suaát thì moät söï taêng laõi suaát seõ laøm giaûm lôïi nhuaän cuûa ngaân haøng. Ngöôïc laïi, moät söï suït giaûm laõi suaát seõ laøm taêng lôïi nhuaän cuûa ngaân haøng ñoù". ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  30. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 33 - 3.3.3 Quaûn lyù laõi suaát cô baûn roøng vaø khe hôû laõi suaát: - Laõi suaát cô baûn roøng laø söï cheânh leäch giöõa möùc laõi thu ñöôïc vaø soá laõi phaûi chi ra. Noù ñöôïc theå hieän döôùi daïng moät tyû leä phaàn traêm cuûa taøi saûn sinh laõi. Ví duï: Moät ngaân haøng coù tình hình nhö sau: Baûng 3.4 Keát caáu taøi saûn nguoàn voán cuûa ngaân haøng theo möùc ñoä sinh lôøi Giaù Laõi Laõi Giaù Taøi saûn trò suaát Nguoàn voán suaát trò (%) (%) 1. Ngaân quyõ 1.400 0 1. Tieàn göûi tieát kieäm 4.375 8,5 2.Ñaàu tö chöùng khoaùn caùc loaïi 1.750 9 2. Tieàn vay 3.850 5,8 3. Cho vay 5.250 13,5 3. Voán ngaân haøng 525 4. Taøi saûn khaùc 350 6 8.750 8.750 Thu laõi töø caùc taøi saûn sinh lôøi: 1.400 x 0% +1.750 x 9% +3250 x 13,5% + 350 x 6% = 887,25 Chia laõi cho caùc nguoàn voán huy ñoäng: 4.375 x 8,5% + 3.850 x 5,8% = 595,175 Cheânh leäch thu chi laõi suaát : 887,25 – 595,175 = 292,075 Taøi saûn sinh lôøi: 8.750 – 1.400 = 7.350 Laõi suaát cô baûn roøng: 292,075/7.350 x 100% = 3,97 % Trong laõi suaát cô baûn roøng chöa bao goàm caùc thu nhaäp vaø chi phí ngoaøi laõi suaát, chaúng haïn nhö thu phí dòch vuï ngaân haøng, phí tín khaùc, chi phí traû löông nhaân vieân, tieàn thueâ truï sôû, vaên phoøng, chi phí quaûn lyù ngaân haøng.Tuy nhieân, laõi suaát cô baûn roøng laïi laø moät chæ soá quan troïng phaûn aùnh aûnh höôûng cuûa thay ñoåi laõi suaát tôùi hoaït ñoäng kinh doanh cuûa ngaân haøng. Ñoái vôùi nhöõng ngaân haøng coù caùc nguoàn voán nhö tieàn göûi khoâng kyø haïn, tieàn göûi tieát kieäm coù laõi suaát coá ñònh thì laõi suaát cô baûn roøng thay ñoåi phuï thuoäc vaøo bieán ñoäng laõi suaát treân thò tröôøng cho vay vaø chöùng khoaùn. Trong thôøi gian gaàn ñaây, chöùng chæ tieàn göûi ngaén haïn coù laõi suaát thay ñoåi trôû thaønh nguoàn voán quan troïng cuûa ngaân haøng thì vieäc quaûn lyù laõi suaát cô baûn ngaøy caøng trôû leân phöùc taïp. Khe hôû laõi suaát laø söï khaùc bieät giöõa caùc taøi saûn – nguoàn voán coù laõi suaát bieán ñoåi. Möùc ñoä thay ñoåi laõi suaát cuûa taøi saûn vaø nguoàn voán ñöôïc goïi laø söï nhay caûm laõi suaát cuûa taøi saûn vaø nguoán voán ñoù. Söï nhaïy caûm laõi suaát cuûa caùc loaïi taøi saûn vaø nguoàn voán phuï thuoäc thuoäc vaøo tính chaát vaø kyø haïn cuûa chuùng. Kyø haïn caøng ngaén thì tính nhaïy caûm laõi suaát caøng cao. Caùc taøi saûn vaø nguoàn voán nhaïy caûm vôùi laõi suaát tieâu ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  31. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 34 - bieåu laø: caùc hôïp ñoàng mua laïi, traùi phieáu kho baïc, chöùng chæ tieàn göûi, caùc khoaûn cho vay coù laõi suaát bieán ñoåi. Moät khe hôû döông xaûy ra khi giaù trò cuûa taøi saûn nhaïy caûm vôùi laõi suaát lôùn hôn giaù trò cuûa nguoàn voán nhaïy caûm vôùi laõi suaát. Khi moät ngaân haøng döï ñoaùn laõi suaát coù chieàu höôùng taêng thì hoï seõ duy trì moät khe hôû döông. Bôûi vì khi laõi suaát taêng thì vôùi moät khe hôû döông ngaân haøng seõ coù thu nhaäp töø taøi saûn taêng.Tuy nhieân, neáu döï ñoaùn sai töùc laø laõi suaát khoâng taêng maø laïi giaûm thì vieäc duy trì khe hôû döông seõ laøm cho thu nhaäp töø taøi saûn cuûa ngaân haøng bò suït giaûm nghieâm troïng. Roõ raøng yeáu toá quyeát ñònh cô baûn cuûa chieán löôïc quaûn lyù taøi saûn, nguoàn voán cuûa ngaân haøng chính laø tính chính xaùc cuûa döï baùo laõi suaát. Hôn nöõa, vieäc quaù nhaán maïnh ruûi ro laõi suaát trong khi khoâng quan taâm tôùi ruûi ro tín duïng (vôõ nôï) coù theå daãn ngaân haøng tôùi moät keát cuïc xaáu. Thaät vaäy, vôùi döï baùo laõi suaát coù xu höôùng taêng trong thôøi gian tôùi ngaân haøng muoán duy trì moät khe hôû döông. Do ñoù, ngaân haøng buoäc ngöôøi ñi vay phaûi chaáp nhaän nhöõng khoaûn cho vay coù laõi suaát thaû noåi neáu muoán vay.Vieäc naøy ñaõ chuyeån ruûi ro laõi suaát sang ngöôøi ñi vay vaø khi laõi suaát taêng leân ngöôøi vay maát khaû naêng hoaøn traû nôï vaø nhöõng vuï vôõ nôï xaûy ra aûnh höôûng ñeán nguoàn voán cuûa ngaân haøng. 3.4. Söï hôïp lyù cuûa voán ngaân haøng: Quaûn lyù hieäu quaû quyõ voán seõ taïo ra khaû naêng sinh lôïi cao cuûa ngaân haøng trong khi vaãn duy trì ñöôïc chöùc naêng an toaøn truyeàn thoáng. Veà maët lòch söû, ñeå thöïc hieän muïc tieâu khaû naêng sinh lôïi caùc ngaân haøng thöông maïi chuù troïng vaøo quaûn lyù taøi saûn hôn laø vaøo nguoàn voán vaø voán ngaân haøng. Chaúng haïn, thu nhaäp cao chuû yeáu laø do ngaân haøng chuyeån caùc khoaûn muïc taøi saûn ñaàu tö chöùng khoaùn laõi suaát thaáp sang caùc khoaûn muïc cho vay coù laõi suaát cao. Vieäc taêng cöôøng thu huùt voán cuõng nhaèm vaøo vieäc ñaàu tö vaøo caùc khoaûn muïc taøi saûn tính sinh lôøi cao. Trong thôøi gian gaàn ñaây, ngöôøi ta ñaõ thaáy moät söï thay ñoåi ñaùng keå veà taàm quan troïng cuûa quaûn lyù voán ngaân haøng. Cuï theå laø vieäc phaùt haønh traùi phieáu daøi haïn laõi suaát thaáp seõ laøm taêng voán boå sung cuûa ngaân haøng ñoàng thôøi giuùp laøm giaûm chi phí voán ñoù cuõng laø caùch taêng lôïi nhuaän cho ngaân haøng. Hôn nöõa, trong ñieàu kieän phaûi môû roäng tieàn göûi vaø cho vay, ngaân haøng phaûi taêng voán ñeå ñaùp öùng yeâu caàu quaûn lyù. Neáu coù chính saùch quaûn lyù voán hôïp lyù thì ngaân haøng seõ traùnh ñöôïc tình traïng phaûi phaùt haønh coå phieáu ôû baát cöù giaù naøo treân thò tröôøng, ñieàu naøy ñöôïc theå hieän ôû baûng döôùi ñaây. ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  32. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 35 - Baûng 3.5 AÛnh höôûng cuûa caùc phöông phaùp naâng cao voán tôùi coå töùc Tình hình sau khi môû roäng KHOAÛN MUÏC Tình hình voán baèng caùch phaùt haønh hieän taïi Coå phieáu Giaáy nôï thöôøng (LS 8%) 1. Toång nguoàn voán 100.000.000 101.000.000 101.000.000 2. Tieàn göûi 92.500.000 92.500.000 92.500.000 3. Giaáy nôï 0 0 1.000.000 4. Coå phaàn thöôøng 7.500.000 8.500.000 7.500.000 5. Thu nhaäp töø taøi saûn sinh lôøi 2.000.000 2.050.000 2.050.000 6. Traû laõi giaáy nôï 0 0 80.000 7. Thu nhaäp tröôùc thueá 2.000.000 2.050.000 1.970.000 8. Thueá thu nhaäp (thueá suaát= 40%) 800.000 820.000 788.000 9. Thu nhaäp sau thueá 1.200.000 1.230.000 1.182.000 10. Toång soá coå phaàn 50.000 56.667 500.000 11. Coå töùc 24 21,70 23,64 12. Söï suït giaûm coå töùc 0 9% 1,5% Roõ raøng vieäc phaùt haønh môùi coå phieáu ñaõ laøm coå töùc giaûm 9% trong khi ñoù phaùt haønh giaáy nôï chæ laøm coå töùc giaûm 1,5%. Voán cuûa caùc ngaân haøng thöông maïi ñaõ gia taêng qua naêm thaùng cuøng vôùi söï gia taêng cuûa toång taøi saûn cuõng nhö tieàn göûi, ñieàu naøy ñaõ laøm xuaát hieän moái quan taâm môùi ñoù laø tính hôïp lyù cuûa cô caáu voán ngaân haøng. Ñaëc bieät laø cô caáu voán ngaân haøng so vôùi toång taøi saûn vaø caùc nguoàn voán khaùc. Vaø moät loaït caùc tieâu chuaån duøng ñeå ñaùnh giaù möùc ñoä hôïp lyù cuûa voán ngaân haøng ñöôïc hình thaønh nhö: tyû leä toång taøi saûn/voán ngaân haøng, toång taøi saûn/voán coå phaàn, taøi saûn coá ñònh/voán ngaân haøng, cho vay/voán ngaân haøng, voán ngaân haøng/taøi saûn ñöôïc ñieàu chænh theo möùc ñoä ruûi ro, voán ngaân haøng/toång tieàn göûi Trong caùc chæ tieâu ñaùnh giaù treân chæ tieâu veà toång taøi saûn/voán ngaân haøng ñöôïc xem laø coù vai troø quan troïng nhaát. Theo ñaùnh giaù cuûa cô quan quaûn lyù tieàn teä Myõ tyû leä Voán ngaân haøng/toång taøi saûn phuø hôïp vôùi caùc ngaân haøng thöông maïi Myõ laø khoaûng töø 6,5 – 7,5% . vieäc quyeát ñònh heä soá voán hôïp lyù phuï thuoäc vaøo nhieàu yeáu toá trong ñoù coù 8 yeáu toá chuû yeáu sau: (1) – Chaát löôïng quaûn lyù (2) – Möùc ñoä thanh khoaûn cuûa taøi saûn (3) – Lòch söû cuûa lôïi nhuaän vaø vieäc phaân chia lôïi nhuaän (4) – Chaát löôïng vaø ñaëc ñieåm cuûa quyeàn sôû höõu (5) – Khaû naêng ñaùp öùng chi phí thueâ truï sôû ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  33. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 36 - (6) – Möùc ñoä beàn vöõng cuûa cô caáu tieàn göûi (7) – Chaát löôïng cuûa quaù trình kinh doanh. (8) – Khaû naêng ñaùp öùng caùc nhu caàu taøi chính hieän taïi vaø töông lai cuûa ngaân haøng trong lónh vöïc hoaït ñoäng cuûa mình coù tính ñeán söï caïnh tranh maø noù phaûi ñoái ñaàu. Moãi yeáu toá naøy ñöôïc lieân heä baèng moät caùch naøo ñoù vôùi caùc loaïi ruûi ro khaùc nhau maø moät ngaân haøng thöông maïi phaûi ñoái ñaàu. Chaúng haïn ngaân haøng thöông maïi coù chaát löôïng quaûn lyù cao thì heä soá voán ngaân haøng/taøi saûn seõ thaáp hôn caùc ngaân haøng khaùc. Bôûi do chaát löôïng quaûn lyù keùm laøm cho ruûi ro tín duïng taêng cao do ñoù ñoøi hoûi ngaân haøng phaûi duy trì moät möùc voán ngaân haøng cao ñeå döï phoøng thieät haïi tín duïng. Hoaëc moät ngaân haøng coù tình hình lôïi nhuaän keùm coûi roõ raøng nhieàu ruûi ro hôn ngaân haøng coù söï taêng tröôûng lôïi nhuaän ñeàu ñaën vì theá maø ngaân haøng ñoù phaûi duy trì moät möùc voán cao hôn ngaân haøng coù lôïi nhuaän ñeàu ñaën. Tyû leä toång taøi saûn/Voán coå phaàn cuõng laø moät chæ tieâu quan troïng. Noù coù vai troø quan troïng trong vieäc gia taêng lôïi töùc treân voán coå phaàn cuûa ngaân haøng. Ñieàu naøy ñöôïc minh hoaï trong ví duï sau: Baûng 3.5 AÛnh höôûng cuûa heä soá toång taøi saûn/voán coå phaàn (ñoøn baåy taøi chính) tôùi lôïi töùc treân voán coå phaàn. Coâng ty Ngaân haøng Ngaân haøng Ngaân haøng KHOAÛN MUÏC saûn xuaátsaûn xuaát thöông maïi thöông maïi thöông maïi ABC ABC XYZ XYZ quy moâ nhoû quy moâ lôùn 1. Taøi saûn 1.000 1.000 1.000 1.000 2. Voán coå phaàn 500 60 80 52 3. Thu nhaäp roøng 70 7 9 6 4. Tyû leä Voán coå phaàn -Toång TS 50% 6,0 % 8,0% 5,2% 5. Lôïi töùc treân toång taøi saûn 7% 0,7% 0,9% 0,6% 6. Soá nhaân ñoøn baåy taøi chính 2,0 x 16,6 x 12,5x 19,2 x 7. Lôïi töùc treân voán coå phaàn 14,0 % 11,6% 11,3% 11,5 % Qua baûng 3.5 ta thaáy thu nhaäp cuûa Coâng tyABC gaáp 10 laàn thu nhaäp roøng cuûa ngaân haøng thöông maïi XYZ, lôïi töùc treân toång taøi saûn cuûa ABC laø 7,0% cuõng gaáp 10 laàn cuûa XYZ 0,7% nhöng nhôû nhôø soá nhaân ñoøn baåy taøi chính 1 (Soá nhaân ñoøn baåy taøi chính = ) Tyû leä Voán coå phaàn/ Toång taøi saûn maø ROE cuûa ngaân haøng XYZ taêng xaáp xæ vôùi Coâng ty ABC. Ñoàng thôøi qua so saùnh giöõa ngaân haøng thöông maïi quy moâ lôùn thaáp hôn ngaân haøng thöông maïi quy moâ nhoû ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  34. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 37 - nhôø vaäy maø soá nhaân ñoøn baåy cao hôn do ñoù maø ngaân haøng thöông maïi quy moâ lôùn coù lôïi töùc cao hông ngaân haøng quy moâ nhoû 11,5% so vôùi 11,3%). Töø treân ruùt ra keát luaän, tyû leä voán coå phaàn/toång taøi saûn caøng thaáp thì soá nhaân ñoøn baåy taøi chính caøng cao do ñoù lôïi töùc treân voán coå phaàn (ROE) cuûa ngaân haøng ñöôïc khuyeách ñaïi cao hôn. Tuy nhieân, tyû leä voán coå phaàn/ toång taøi saûn luoân chòu söï khoáng cheá cuûa cô quan quaûn lyù tieàn teä. Chæ nhöõng ngaân haøng lôùn coù uy tín cao môùi coù theå duy trì tyû leä voán coå phaàn/toång taøi saûn ôû möùc thaáp. Vaäy neân nhöõng ngaân haøng lôùn thöôøng coù thu nhaäp treân voán coå phaàn cao. Ngoaøi nhöõng chæ tieâu quan troïng treân, caùc nhaø quaûn lyù coøn quan taâm tôùi chæ tieâu khaùc ñoù laø tyû leä toång voán ngaân haøng/ taøi saûn ñieàu chænh theo heä soá ruûi ro. Trong ñoù maãu soá laø giaù trò taøi saûn ñöôïc ñieàu chænh theo heä soá ruûi ro. Chæ tieâu naøy cho bieát moät ñôn vò giaù trò taøi saûn ruûi ro ñöôïc baûo ñaûm baèng bao nhieâu voán ngaân haøng. Söï hôïp lyù cuûa voán ngaân haøng ñoù chính laø vieäc ñaûn baûo söï an toaøn cho kinh doanh ngaân haøng vaø ñaûm baûo hieäu quaû kinh doanh cao. Vieäc xaùc ñònh möùc hôïp lyù cuûa voán ngaân haøng ñöôïc thöïc hieän chuû yeáu qua heä thoáng chæ tieâu coù moái quan heä chaët cheõ vôùi nhau.Tuy nhieân, heä thoáng chæ tieâu khoâng phaûi laø hoaøn haûo tuyeät ñoái, ñoâi khi vaãn xaûy ra vuï phaù saûn ngaân haøng maø nguyeân nhaân laø do cô caáu voán baát hôïp lyù. Vaäy neân, vaán ñeà quaûn lyù voán ngaân haøng ngaøy caøng ñöôïc quan taâm ñuùng möùc hôn. CAÂU HOÛI OÂN TAÄP 1. Trình baøy khaùi quaùt caáu truùc baûng caân ñoái keá toaùn cuûa ngaân haøng thöông maïi? Phaân bieät vôùi baûng caân ñoái keá toaùn cuûa doanh nghieäp thoâng thöôøng? 2. Nhöõng vaán ñeà cô baûn trong nghieäp vuï quaûn lyù taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi? 3. Neâu khaùi quaùt ba lyù thuyeát cô baûn trong quaûn lyù taøi saûn cuûa ngaân haøng thöông maïi? 4. Theá naøo laø voán cuûa ngaân haøng? Cô caáu voán cuûa ngaân haøng trong toång nguoàn voán khaùc gì so vôùi cô caáu naøy cuûa caùc doanh nghieäp thoâng thöôøng? 5. Tieàn göûi giao dòch laø gì? Tieàn göûi phi giao dòch laø gì? 6. Thanh khoaûn laø gì? Neâu noäi dung cuûa nghieäp vuï quaûn lyù thanh khoaûn cuûa ngaân haøng thöông maïi? 7. Neâu noäi dung cuûa nghieäp vuï quaûn lyù ruûi ro laõi suaát cuûa ngaân haøng? 8. Laõi suaát cô baûn roøng laø gì? Khe hôû laõi suaát laø gì? Noäi dung cuûa nghieäp vuï quaûn lyù laõi suaát cô baûn roøng vaø khe hôû laõi suaát? 9. Phaân tích tính hôïp lyù cuûa voán cuûa ngaân haøng? ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  35. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 38 - ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  36. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 39 - CHÖÔNG III: THANH TOAÙN KHOÂNG DUØNG TIEÀN MAËT I. KHAÙI QUAÙT CHUNG VEÀ THANH TOAÙN KHOÂNG DUØNG TIEÀN MAËT 1. Söï ra ñôøi cuûa Thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët Trong neàn saûn xuaát haøng hoaù, haøng hoaù saûn xuaát ra ñöôïc ñem trao ñoåi treân thò tröôøng vaø tieàn teä ñoùng vai troø vaät ngang giaù giuùp haøng hoaù trao ñoåi thuaän lôïi töø ñoù thuùc ñaûy saûn xuaát phaùt trieån. Ban ñaàu tieàn teä toàn taïi döôùi nhieàu hình thöùc khaùc nhau nhöng sau coá ñònh taïi moät soá loaïi nhaát ñònh nhö vaøng, baïc Cuøng vôùi söï phaùt trieån cuûa neàn saûn xuaát haøng hoaù tieàn giaáy ra ñôøi daàn daàn thay theá tieàn kim loaïi. Tuy nhieân, tieàn giaáy hay tieàn kim loaïi ñeàu toàn taïi döôùi nhöõng hình thöùc vaät chaát cuï theå. Moãi loaïi coù nhöõng öu nhöôïc ñieåm nhaát ñònh nhöïng töïu chung laïi chuùng ñeàu laø tieàn maët. Coù nghóa laø trong quan heä trao ñoåi haøng hoaù (H-T-H) neáu söû duïng tieàn maët laøm phöông tieän thanh toaùn thì caàn phaûi coù moät löôïng tieàn cuï theå xuaát hieän trong thanh toaùn. Ñieàu ñoù coù nghóa neáu ñaët quan heä trao ñoåi haøng hoaù trong ñieàu kieän neàn kinh teá haøng hoaù phaùt trieån ôû trình ñoä cao theo ñoù beân mua vaø beân baùn trong quan heä trao ñoåi haøng hoaù noùi treân thöïc hieän trao ñoåi moät löôïng haøng hoaù coù giaù trò quaù lôùn thì vieäc mang moät löôïng tieàn maët lôùn nhö vaäy tham gia trao ñoåi laø raát khoâng phuø hôïp hoaëc trong ñieàu kieän ngöôøi mua vaø baùn caùch xa nhau veà maët ñòa lyù thì tieàn maët gaàn nhö khoâng theå thöïc hieän chöùc naêng noùi treân. Vôùi nhöõng haïn cheá cuûa tieàn maët, caùc phöông tieän thay theá tieàn maët trong quan heä trao ñoåi ñaõ ra ñôøi taïo ra böôùc phaùt trieån môùi cuûa heä thoáng thanh toaùn. Ngaøy nay, heä thoáng thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ñang phaùt trieån maïnh meõ taïo ra nhieàu lôïi ích cho neàn saûn xuaát haøng hoaù. Thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ñöôïc hieåu laø toång hôïp taát caû caùc khoaûn thanh toaùn tieàn teä giöõa caùc ñôn vò, ñöôïc thöïc hieän baèng caùch trích chuyeån tieàn treân taøi khoaûn hoaëc buø tröø laãn nhau thoâng qua ngaân haøng maø khoâng tröïc tieáp söû duïng tieàn maët trong khoaûn thanh toaùn ñoù. Thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ra ñôøi thoaû maõn nhu caàu giao dòch thöông maïi cuûa neàn saûn xuaát haøng hoaù phaùt trieån ôû trình ñoä cao, giaûm bôùt löôïng tieàn maët trong löu thoâng (ñieàu naøy raát coù yù nghóa ñoái vôùi vieäc thöïc thi chính saùch tieàn teä), giaûm bôùt chi phí löu thoâng xaõ hoäi, taêng toác ñoä chu chuyeån haøng hoaù, chu chuyeån voán töø ñoù naâng cao tính hieäu quaû cuûa neàn saûn xuaát xaõ hoäi. 2. Ñaëc ñieåm cuûa thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët • Ñaëc ñieåm 1: Haøng hoaù vaø Tieàn teä vaän ñoäng ñoäc laäp vôùi nhau caû veà khoâng gian laãn thôøi gian. ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  37. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 40 - Ñaây laø ñaëc ñieåm lôùn nhaát cho thaáy söï khaùc bieät cô baûn giöõa thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët vaø thanh toaùn tieàn maët. • Ñaëc ñieåm 2: Tieàn teä trong thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët xuaát hieän döôùi hình thöùc tieàn teä keá toaùn (buùt teä) • Ñaëc ñieåm 3: Ngaân haøng coù vai troø raát quan troïng trong thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ñoù laø vai troø cuûa ngöôøi toå chöùc vaø laøm trung gian thöïc hieän caùc khoaûn thanh toaùn. Cuøng vôùi söï phaùt trieån cuûa caùc quan heä kinh teá, do yeâu caàu ñaëc thuø cuûa caùc quan heä thanh toaùn, vôùi vai troø cuûa mình ngaân haøng thöông maïi ñaõ cho ra ñôøi caùc phöông thöùc thanh toaùn khoâng duøng tieàn Maët khaùc, nhö: uyû nhieäm chi, uyû nhieäm thu, thö tín duïng vaø theû thanh toaùn. Ngaân haøng thöông maïi tham gia vaøo quaù trình thanh toaùn vôùi tö caùch beân thöù 3 (cuøng vôùi beân mua vaø beân baùn) vôùi chöùc naêng thöïc hieän toaøn boä caùc khaâu lieân quan ñeán kyõ thuaät nghieäp vuï thanh toaùn. Vieäc toå chöùc, thöïc hieän thanh toaùn toát hay khoâng coù lieân quan maät thieát ñeán vai troø cuûa ngaân haøng thöông maïi. Thoâng qua ñoù ngaân haøng thöông maïi coù theå huy ñoäng theâm nguoàn voán taäp trung cho vieäc môû roäng tín duïng ñaàu tö vaøo quaù trình taùi saûn xuaát. Maët khaùc, cuõng thoâng qua nghieäp vuï naøy ngaân haøng thöông maïi coøn coù theå taäp hôïp ñöôïc caùc thoâng tin quan troïng cho vieäc theo doõi, kieåm tra, giaùm saùt caùc quan heä thanh toaùn taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho coâng taùc quaûn lyù tieàn teä. II. CAÙC PHÖÔNG THÖÙC THANH TOAÙN KHOÂNG DUØNG TIEÀN MAËT Hieän nay, Vieät nam ñang toàn taïi nhöõng hình thöùc thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët sau ñaây: (1) Thanh toaùn baèng seùc (2) Thanh toaùn baèng uyû nhieäm chi - chuyeån tieàn (3) Thanh toaùn baèng uyû nhieäm thu (4) Thanh toaùn baèng thö tín duïng (5) Thanh toaùn baèng theû Moãi loaïi thanh toaùn treân coù nhöõng ñaëc thuø rieâng, moãi chuû theå khi tham gia thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët phaûi caên cöù vaøo ñieàu kieän cuï theå cuûa mình maø löïa choïn cho mình hình thöùc phuø hôïp. 1. Thanh toaùn baèng Seùc (Check) 1.1. Khaùi nieäm veà Seùc: Seùc laø leänh traû tieàn cuûa chuû taøi khoaûn, ñöôïc laäp treân maãu do ngaân haøng nhaø nöôùc qui ñònh, yeâu caàu ñôn vò thanh toaùn trích moät soá tieàn treân taøi khoaûn tieàn göûi cuûa mình ñeå traû cho ngöôøi thuï höôûng coù teân ghi treân seùc hoaëc traû cho ngöôøi caàm seùc ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh
  38. Nghieäp vuï ngaân haøng thöông maïi - 41 - 1.2. Nhöõng quy taéc chung trong thanh toaùn Seùc: • Seùc traéng: ñöôïc ban haønh theo maãu thoáng nhaát cuûa ngaân haøng nhaø nöôùc. Seùc traéng chæ ñöôïc baùn cho khaùch haøng coù môû taøi khoaûn thanh toaùn seùc. • Ngöôøi kyù phaùt haønh seùc: laø chuû taøi khoaûn hoaëc laø ngöôøi ñöôïc chuû taøi khoaûn uyû quyeàn, chæ ñöôïc quyeàn kyù phaùt seùc trong phaïm vi soá dö taøi khoaûn hoaëc trong phaïm vi uyû nhieäm (ñoái vôùi tröôøng hôïp uyû quyeàn) • Ngöôøi thuï höôûng: laø ngöôøi coù quyeàn höôûng soá tieàn ghi treân tôø seùc. Ngöôøi thuï höôûng coù teân ghi treân tôø seùc hoaëc laø ngöôøi caàm tôø seùc. Ngöôøi thuï höôûng khi nhaän ñöôïc tôø seùc töø ngöôøi kyù phaùt trong thôøi haïn quy ñònh chuyeån tôø seùc tôùi ñôn vò thanh toaùn yeâu caàu chi traû. Ñeå ñöôïc thanh toaùn moät tôø seùc khi chuyeån tôùi phaûi hoäi ñuû nhöõng ñieàu kieän sau: - Hôïp leä: töùc laø coù ñaøy ñuû noäi dung vaø hình thöùc theo quy ñònh. - Ñöôïc noäp trong thôøi haïn hieäu löïc thanh toaùn - Khoâng coù leänh ñình chæ thanh toaùn - Chöõ kyù vaø con daáu (neáu coù) cuûa ngöôøi phaùt haønh seùc khôùp ñuùng vôùi maãu ñaõ ñaêng kyù taïi ñôn vò thanh toaùn - Soá dö taøi khoaûn cuûa chuû taøi khoaûn ñuû ñeå thanh toaùn meänh giaù tôø seùc - Khoâng kyù phaùt vöôït möùc ñöôïc uyû quyeàn - Caùc chöõ kyù chuyeån nhöôïng ñoái vôùi seùc kyù danh phaûi lieân tuïc • Ngöôøi chuyeån nhöôïng: laø caù nhaân hoaëc ñaïi dieän theo phaùp luaät cuûa phaùp nhaân ñöùng teân chuyeån nhöôïng quyeàn thuï höôûng seùc cho ngöôøi khaùc • Ñôn vò thanh toaùn: laø ñôn vò giöõ taøi khoaûn tieàn göûi thanh toaùn cuûa chuû taøi khoaûn. • Ñôn vò thu hoä: laø ñôn vò ñöôïc pheùp nhaän tôø seùc vôùi tö caùch cho ngöôøi thuï höôûng seùc ñeå thu hoä tieàn • Thôøi haïn hieäu löïc: laø khoaûng thôøi gian tính töø thôøi ñieåm tôø seùc ñöôïc kyù phaùt. Trong thôøi gian ñoù, tôø seùc neáu ñöôïc noäp vaøo ñôn vò thanh toaùn seõ ñöôïc thanh toaùn ngay • Baûo chi seùc: laø vieäc ñôn vò thanh toaùn xaùc nhaän tôø seùc coù ñuû tieàn thanh toaùn • Caùc chuû theå tham gia thanh toaùn baèng seùc neáu vi phaïm kyû luaät thanh toaùn thì tuyø vaøo tröôøng hôïp cuï theå maø coù nhöõng bieän phaùp tröøng phaït cuï theå. Ví duï: Neáu chuû taøi khoaûn kyù phaùt vöôït quaù soá dö thì coù theå bò xöû lyù töø möùc phaït tieàn, ñình chæ thanh toaùn taïm thôøi ñeán ñình chæ thanh toaùn vónh vieãn 1.3. Phaân loaïi Seùc: • Caên cöù vaøo tính chuyeån nhöôïng seùc goàm coù: - Seùc kyù danh: laø loaïi seùc ghi roõ ngöôøi thuï höôûng. Vôùi loaïi seùc naøy ngöôøi thuï höôûng coù quyeàn chuyeån nhöôïng quyeàn sôû höõu soá tieàn ghi treân seùc cho moät ngöôøi khaùc thoâng qua vieäc kyù haäu chuyeån nhöôïng (endorsement) ___ Leâ Trung Thaønh Khoa Quaûn Trò Kinh Doanh