Ngân hàng tín dụng - Cán cân ngân sách và công nợ

pdf 62 trang vanle 1350
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Ngân hàng tín dụng - Cán cân ngân sách và công nợ", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên

Tài liệu đính kèm:

  • pdfngan_hang_tin_dung_can_can_ngan_sach_va_cong_no.pdf

Nội dung text: Ngân hàng tín dụng - Cán cân ngân sách và công nợ

  1. Vũ Thành Tự Anh Đỗ Thiên Anh Tuấn 1
  2.  Phần I: Cán cân ngân sách và tài trợ cán cân ngân sách ◦ Các lập luận ủng hộ và phản đối ngân sách cân bằng ◦ Đo lường thâm hụt ngân sách ◦ Thâm hụt ngân sách và ổn định vĩ mô ◦ Tài trợ thâm hụt ngân sách  Phần II: Nợ công và tính bền vững của nợ công ◦ “Đồng hồ nợ công” của EIU: ◦ Thực trạng nợ chính phủ, nợ của DNNN và nợ công ◦ Phân tích những rủi ro và tính bền vững của nợ công Việt Nam ◦ Các mô thức quản lý nợ công và trường hợp Việt Nam ◦ Một số nguyên lý quản lý rủi ro nợ công và hàm ý cho Việt Nam 2
  3.  Quy định ngân sách cân bằng là công cụ khách quan để phi chính trị hóa các quyết định ngân sách vốn rất khó khăn  Giúp cải thiện hiệu quả kinh tế  Hỗ trợ cho chính sách tiền tệ cẩn trọng  Tăng tính nhất quán và khả năng tiên liệu của chính sách chi tiêu công 3
  4.  ROI và phát triển kinh tế biện minh cho thâm hụt ngân sách  Phản ứng với suy giảm kinh tế tạm thời  “Mua” ổn định và hòa bình  Dự báo nguồn thu nội địa tăng mạnh  Tuy nhiên, nếu nguồn thu tương lai bị ước tính quá cao thì việc trả nợ có thể: ◦ Làm lãng phí nguồn lực khan hiếm ◦ Gây ra sự chèn lấn khu vực tư nhân ◦ Tăng gánh nặng cho các thế hệ tương lai 4
  5.  Phân biệt các thành phần của ngân sách ◦ Chi thường xuyên so với chi đầu tư ◦ Ngân sách cân bằng động  Sử dụng khung thời gian nhiều năm ◦ Giải quyết dần thâm hụt ngân sách ◦ Mục tiêu ngân sách cân bằng trung hạn 5
  6.  Thâm hụt ngân sách thực sv. danh nghĩa  Thâm hụt ngân sách cấu trúc (structural) hay tiêu chuẩn hóa (standardized)  Thâm hụt ngân sách cơ bản (primary deficit)  Thâm hụt ngân sách hằng năm sv. trung hạn và dài hạn  Thâm hụt trong sv. ngoài ngân sách 6
  7.  Vai trò của chính sách tài khóa đối với ổn định kinh tế vĩ mô (thăng trầm ngắn hạn) ◦ Thâm hụt ngân sách để kích thích kinh tế  Thâm hụt ngân sách và lạm phát  Thâm hụt ngân sách và hiệu ứng chèn lấn  Thâm hụt ngân sách và lãi suất 7
  8. 2011: 4,4%*; 2012: 4,8%; 2013: 4,8%; 2014: 5,4% Nguồn:Tính toán từ số liệu của Bộ Tài chính 9
  9. 2% 1% VIE (GSO) 0% -1% -2% -3% VIE (MOF, -4% INT'L) -5% -6% EIU -7% VIE (MOF, VIE) -8% ADB 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Tất cả những con số này đều không đúng! 10
  10.  Ngoài ngân sách: ◦ Trái phiếu dự án (cho giao thông, thủy lợi v.v.) ◦ Rút vốn viện trợ và vay nước ngoài về cho vay lại ◦ Hỗ trợ lãi suất  Tài trợ ngoài ngân sách: ◦ Trái phiếu chính phủ ◦ Mua bán trái phiếu với bảo hiểm xã hội ◦ Vay khế ước của ngân sách với BHXH ◦ Vay từ quỹ tích lũy trả nợ ◦ Vay từ quỹ hỗ trợ cổ phần hóa 11
  11. Nguồn: EIU 12
  12. 70 Budget balance 60 57.1 53.1 Public Debt 52.4 50 40 30 25.7 20 16.4 10 0 -1.65 -0.73 -3.49 -10 -5.65 -5.53 China Indonesia Malaysia Philippines Vietnam Nguồn: EIU, 2012 13
  13. 35 30 25 20 15 10 %GDP 5 0 -5 -10 -15 2005 2006 2007 2008e 2009e Tổng ngân sách Tổng chi tiêu Cán cân ngân sách chính thức Cán cân ngân sách tổng gộp Cán cân ngân sách trừ dầu thô Nguồn: IMF, Country Report (April 2009) 14
  14. 35 30 25 20 15 % GDP % 10 5 0 2005 2006 2007 2008e 2009e Tổng ngân sách Tổng chi tiêu Chi thường xuyên Chi đầu tư Chi và cho vay ngoài NS Nguồn: IMF, Country Report (April 2009) 15
  15. 9 8 1.5 7 6 5 4 2.5 1.1 6.8 % GDP % 3 1.6 2 2.9 3.5 1 1.4 1.6 0 -0.1 -1 2005 2006 2007 2008e 2009e Nguồn trong nước Nguồn nước ngoài Nguồn: IMF, Country Report (April 2009) 16
  16.  Vay trong nước ◦ Phát hành trái phiếu VND ◦ Phát hành trái phiếu USD  Trái phiếu USD, đô-la hóa và chính sách tỷ giá  Vay nước ngoài ◦ Nợ quốc gia ◦ Phát hành trái phiếu quốc tế  Tiền tệ hóa thâm hụt ngân sách 17
  17. VIE VIE ASEAN CHN IND PHI THA 01-05 06-10 06-10 06-10 06-10 06-10 06-10 Tăng trưởng và lạm phát (%) Tốc độ tăng trưởng GDP 7.4 7.0 5.2 11.2 5.7 5.2 3.6 Tốc độ tăng CPI 4.5 10.9 6.1 3.0 7.8 5.0 2.9 Chính sách tài khóa (% GDP) Cán cân ngân sách -3.9 -5.6 -1.8 -0.9 -0.9 -1.9 -1.6 Tổng thu ngân sách 24.7 28.2 17.9 19.4 17.6 15.0 18.0 Tổng chi ngân sách 28.6 33.8 19.7 20.3 18.4 16.9 19.6 Tổng vốn đầu tư cố định 32.0 34.9 25.4 42.1 28.0 17.2 26.2 Nợ chính phủ 40.4 47.8 - 17.2 29.2 55.5 40.9 Tỷ lệ tiết kiệm/đầu tư (%) 95.8 83.1 126.2 117.3 106.2 125.9 117.5 Chính sách tiền tệ (%/năm) Tốc độ tăng tiền M2 27.1 31.1 - 20.8 15.5 12.9 8.3 Tốc độ tăng dư nợ tín dụng 31.1 35.5 - 18.9 12.3 9.1 5.5 Nguồn: EIU
  18.  Khái niệm về nợ công  Khái niệm về tính bền vững của nợ công ◦ Đo lường mức độ bền vững của nợ công  Đánh giá tính bền vững của nợ công ở Việt Nam ◦ Một số chỉ báo về nợ công ở Việt Nam ◦ Đánh giá của IMF-WB 2010 về nợ nước ngoài  Thảo luận về một số nhân tố ảnh hưởng đến tính bền vững của nợ công ở Việt Nam 19
  19. Ghi chú: quỹ bảo hiểm, quỹ hưu trí, và các cơ chế bảo lãnh tiêu chuẩn hóa Nguồn: IMF 2012 20
  20.  Khái niệm hẹp (MOF): Nợ công bao gồm nợ chính phủ, nợ được chính phủ bảo lãnh và nợ của chính quyền địa phương  Khái niệm rộng (Hệ thống quản lý nợ và phân tích tài chính – DMFAS - của UNCTAD): Nợ công còn bao gồm các nghĩa vụ nợ của NHTW, các đơn vị trực thuộc chính phủ (kể cả DNNN) ở mọi cấp  Sự khác biệt: Nghĩa vụ nợ phát sinh
  21.  Mặc dù được thảo luận từ rất lâu, tính bền vững của nợ công vẫn chưa được minh định rõ ràng ◦ Tuyệt đối bền vững và tuyệt đối không bền vững? ◦ Ngắn, trung, và dài hạn? ◦ Tương tác giữa các nhân tố ảnh hưởng? ◦ Xác suất và mức độ của nhân tố bất định?  Cách tiếp cận đánh giá vị thế nợ bền vững: ◦ Lý thuyết ◦ Định lượng ◦ Thực tiễn
  22.  Ràng buộc ngân sách của chính phủ: chi tiêu của chính phủ cộng với chi phí trả nợ hiện tại bằng doanh thu thuế hiện tại cộng với nợ mới phát hành ◦ Gt là mức chi tiêu ngân sách cơ bản năm t ◦ it là lãi suất vay nợ danh nghĩa ◦ Dt, Dt-1 là dư nợ năm t, t-1 ◦ Tt là doanh thu thuế năm t. ◦ Ht, Ht-1 là cơ sở tiền năm t, t-1
  23. Đường 45o – Cân bằng tỷ lệ nợ trên GDP A Giảm tốc độ tăng tỷ lệ nợ trên GDP một khoảng tương ứng Tăng tốc độ tăng tỷ lệ nợ trên GDP một khoảng tương ứng B C 27
  24.  Yêu cầu về ràng buộc ngân sách áp đặt một số giới hạn cho cân bằng ngân sách cơ bản: giá trị hiện tại của thặng dư ngân sách phải lớn hơn hoặc bằng giá trị hiện tại của khoản nợ công ban đầu – nghĩa là nếu ngân sách đang thâm hụt và nợ công là một số dương thì ngân sách tương lai buộc phải thặng dư.  Tuy nhiên, yêu cầu này khá lỏng lẻo: Nợ công sẽ bền vững miễn là tốc độ tăng nợ công nhỏ hơn lãi suất thực của khoản nợ công mới tăng thêm này: ◦ Cam kết thặng dư ngân sách tương lai thiếu tin cậy (ví dụ giảm chi) và không hiệu quả (ví dụ tăng thu)
  25.  Nếu chuỗi thời gian của nợ công là không dừng (nonstationary)—tức là nếu tỷ lệ nợ thực/GDP liên tục tăng và vượt quá giá trị hiện tại của các khoản thặng dư ngân sách trong tương lai thì nợ công không bền vững  Cách tiếp cận này có một số khó khăn: ◦ Khi tỷ lệ nợ/GDP không tăng nhưng vốn dĩ đã ở mức rất cao? ◦ Tỷ lệ chiết khấu thích hợp?
  26.  Dựa vào một số chỉ báo trong ngắn, trung, dài hạn và so với “ngưỡng nguy hiểm” cũng như với giá trị trung bình trong quá khứ Trung bình Chỉ báo Ngắn hạn Trung hạn Dài hạn quá khứ Nợ/GDP Nợ/thu NS Nợ/xuất khẩu Trả nợ/GDP
  27. Ngưỡng 2009 2011P 2011* nguy (IMF) (IMF) hiểm Giá trị hiện tại của nợ so với (%): GDP 50 26.7 28.2 39.6 Kim ngạch xuất khẩu 200 39.5 30.4 44.3 Thu ngân sách 300 101.6 104.5 142.7 Trả nợ so với (%): Kim ngạch xuất khẩu 25 2 2 - Thu ngân sách 35 5 9 - Nguồn: IMF và EIU (*) Số liệu thực tế theo EIU
  28. 2001 2006 2011(E) Giá trị hiện tại của nợ theo %: GDP 36.0 42.9 58.5 Kim ngạch xuất khẩu 65.9 58.3 65.4 Thu ngân sách 166.8 149.6 210.7 Trả nợ theo %: GDP n/a 4.1 4.1 Kim ngạch xuất khẩu n/a 7.5 4.6 Thu ngân sách n/a 21.1 14.2 Nguồn: EIU
  29. Nguồn: Bản tin nợ công số 2 34
  30. Nguồn: EIU
  31. Nguồn: EIU 36
  32. Nguồn: Bộ Tài Chính 37
  33. Nguồn: Bản tin nợ công số 2 38
  34. Nguồn: Bản tin nợ công số 2 39
  35. Trong nước Nước ngoài Tổng Nợ Chính phủ 18.70% 24.60% 43.30% Nợ Chính phủ bảo lãnh 6.50% 5.10% 11.60% Nợ chính quyền địa phương 0.80% 0.00% 0.80% Tổng 26.00% 29.70% 55.70% Nguồn: Bản tin nợ công số 2 40
  36. Nguồn: Bản tin nợ công số 2 41
  37. Nguồn: Tính toán từ báo cáo của Quốc hội và Ngân hàng Nhà nước
  38. 160 90 140 80 70 120 60 100 50 80 40 60 30 20 40 10 20 0 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 0 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Việt Nam Trung Quốc Việt Nam Indonesia Malaysia Ấn Độ Hàn Quốc Philippines Singapore Thái Lan ASEAN 5 Đang phát triên và mới nổi Campuchia Lào Myanmar Đang phát triển Châu Á Thế giới Nợ công của Việt Nam so sánh Nợ công của Việt Nam so với với các nước ASEAN (% GDP) các nhóm nước khác (% GDP) Nguồn: IMF 43
  39. Nợ công Việt Nam so với các nước cùng Nợ công Việt Nam so với các nước nhóm thu nhập trung bình (% GDP) mới nổi (% GDP) 44
  40. 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 USD Tổng cộng 1.95% 2.29% 1.90% 2.20% 2.18% 2.07% 1.95% 2.04% Nợ của chính phủ 1.80% 2.16% 1.68% 2.05% 1.98% 1.68% 1.53% 1.62% Nợ được chính phủ bảo lãnh 4.89% 4.12% 4.97% 4.44% 4.34% 4.94% 4.54% 4.59% VND Tổng cộng 1.94% 2.29% 1.90% 2.20% 2.19% 2.06% 1.95% 2.08% Nợ của chính phủ 1.79% 2.17% 1.68% 2.05% 1.98% 1.67% 1.53% 1.65% Nợ được chính phủ bảo lãnh 4.88% 4.13% 4.97% 4.43% 4.34% 4.92% 4.55% 4.67% Nguồn: Tính từ số liệu Bộ Tài chính, Bản tin nợ nước ngoài số 1 và số 7 45
  41. Nguồn: Tổng hợp từ các bản tin nợ công của Bộ Tài chính 46
  42. 100% 350.00% 90% 300.00% 80% 70% 250.00% 60% 200.00% 50% 150.00% 40% 30% 100.00% 20% 50.00% 10% 0% 0.00% 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Tỷ trọng nợ chính phủ Tỷ trọng nợ tư nhân Tỷ lệ nợ chính phủ so với GDP (%) Tỷ lệ nợ tư nhân so với GDP (%) Nguồn: WB 47
  43. Quy mô và cơ cấu nợ công nước Quy mô và cơ cấu nợ công nước ngoài và ngoài và nợ công trong nước nợ tư nước ngoài 48
  44. Nguồn: Bản tin nợ công số 2 49
  45.  Những nhân tố trong ràng buộc ngân sách: ◦ Tỷ lệ nợ công hiện tại ◦ Tốc độ tăng nợ công ◦ Thu, chi, thâm hụt ngân sách ◦ Lãi suất, và tốc độ tăng trưởng kinh tế  Những nhân tố khác: ◦ Mức độ chặt chẽ của kỷ luật tài khóa ◦ Mối quan hệ giữa chính sách tài khóa và tiền tệ ◦ Lạm phát và tỷ giá ◦ Nghĩa vụ tương lai (bảo hiểm xã hội, già hóa ) ◦ Nghĩa vụ phát sinh (nhân tố bất định, DNNN )
  46. Giảm thiểu chi phí Giảm thiểu rủi ro Giảm thiểu rủi ro thị trường đảo nợ Nguồn: Garcia, 2000 51
  47. Tổng thu cân đối ngân sách nhà nước qua các năm Năm 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 est2 Quyết toán (tỷ đồng) 177,409 224,776 283,847 350,843 431,057 548,529 629,187 560,170 % tăng trưởng 37.03% 26.70% 26.28% 23.60% 22.86% 27.25% 14.70% -10.97% Dự toán (tỷ đồng) 127,520 152,920 189,000 245,900 300,900 332,080 404,000 462,500 % tăng so với dự toán 39.12% 46.99% 50.18% 42.68% 43.26% 65.18% 55.74% 21.12% Tổng chi cân đối ngân sách nhà nước qua các năm Năm 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 est2 Quyết toán (tỷ đồng) 197,573 248,615 313,478 385,666 469,606 590,714 715,216 669,630 % tăng trưởng 33.31% 25.83% 26.09% 23.03% 21.76% 25.79% 21.08% -6.37% Dự toán (tỷ đồng) 158,020 187,670 229,750 294,400 357,400 398,980 491,300 582,200 % tăng so với dự toán 25.03% 32.47% 36.44% 31.00% 31.40% 48.06% 45.58% 15.02%
  48. Chi ngân sách quyết toán so Chi trả nợ thực tế so với chi trả nợ với chi ngân sách dự toán dự toán Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo dự toán, quyết toán ngân sách các năm của Bộ Tài chính 53
  49. Nguồn: Tác giả tính toán từ số liệu của WB và IMF 54
  50. Các chỉ tiêu 2015 2016-2020 2020 2030 Nợ công so với GDP 65% 60% Nợ chính phủ so với GDP 55% 50% Nợ nước ngoài quốc gia 50% 45% Nợ nước ngoài của chính phủ trong tổng nợ công 50% Nợ vay ODA so với tổng nợ nước ngoài của chính phủ 60% Nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ (không kể cho 25% vay lại) so với thu NSNN Nghĩa vụ trả nợ nước ngoài của quốc gia hàng năm so với 25% kim ngạch xuất khẩu Tỷ lệ dự trữ ngoại hối của nhà nước so với tổng dư nợ 200% nước ngoài ngắn hạn Bội chi ngân sách (cả trái phiếu) 4,50% 4,00% 3% Nguồn: Tác giả tổng hợp từ Quyết định 958/2012/QD-TTg 55
  51.  Trả bớt nợ => Làm sao trả bớt nợ?  Tăng trưởng GDP => làm sao tăng trưởng?  Giảm thâm hụt ngân sách => làm sao giảm thâm hụt?  Giảm quy mô khu vực công => làm sao giảm quy mô?  Tăng hiệu quả vốn đầu tư công => làm sao tăng hiệu quả vốn đầu tư?  Tăng năng suất lao động => làm sao tăng năng suất lao động? 56
  52. 12 10 9.7 8 7.4 6.9 6 2000-2005 4.9 4.0 2006-2010 4 2.9 2 0 Nhà nước Dân doanh Tổng Nguồn: Bùi Trinh 57
  53.  Rủi ro thị trường: Chủ yếu liên quan đến sự thăng giáng thất thường của thị trường.  Rủi ro lãi suất: Đối với các khoản nợ có lãi suất thả nổi hoặc không được phòng vệ  Rủi ro về dòng tiền: Nợ ngắn hạn sv. tổng nợ và dự trữ ngoại hối  Rủi ro về tỷ giá: Tỷ lệ nợ bằng ngoại tệ có giá biến động thất thường (lên giá) 58
  54.  Nguồn gốc nợ: ◦ Nước ngoài sv. trong nước  Điều kiện nợ: ◦ Ưu đãi sv. thương mại  Sử dụng nợ: ◦ Thu hồi chi phí sv. dự án xã hội  Nguồn không phải nợ: ◦ Viện trợ nước ngoài không hoàn lại ◦ Đóng góp cộng đồng 59
  55. Nguồn: Togo (2007) 60
  56. Quốc hội - Quyết định chỉ tiêu an toàn nợ công - Giám sát quản lý nợ công Chính phủ - Thống nhất quản lý nợ công - Thực thi chính sách đảm bảo an toàn nợ của QH - Thanh tra, kiểm tra Thủ tướng Bộ KH-ĐT - Phê duyệt kế hoạch vay trả nợ hàng năm NHNN - Phê duyệt chương trình quản lý nợ trung hạn - Quyết định cấp bảo lãnh chính phủ -Thẩm định phương án vay lại vốn vay thương mại - Chủ trì xây dựng danh mục yêu cầu tài trợ vốn ODA nước ngoài của TCTD - Tham gia xây dựng mục tiêu, định hướng vay, trả nợ; - Tham gia xây dựng mục tiêu, định hướng vay, trả nợ; chỉ tiêu giám sát an toàn nợ chỉ tiêu giám sát an toàn nợ - Tham gia xây dựng đề án phát hành TPCP, công trái Bộ Tài chính - Tham gia xây dựng phương án huy động vốn của CP Bộ/ngành - Giúp CP thống nhất quản lý nợ Chính khác - Chủ trì xây dựng mục tiêu, định hướng vay, trả quyền ĐP nợ; chỉ tiêu giám sát an toàn nợ - Quản lý khoản vay CP, Quỹ tích lũy trả nợ - Phê duyệt đề án vay, phát hành TP được CP bảo -Phê duyệt kế hoạch vay, trả nợ của địa phương lãnh, trình BTC thẩm định - Quyết định danh mục đầu tư và vay vốn đầu tư - Thanh tra, kiểm tra sử dụng vốn nội bộ - Giám sát vay, trả nợ của địa phương Nguồn: Tác giả sơ đồ hóa từ Luật Quản lý nợ công 2009 61
  57.  Tính chất nợ của DNNN và chính phủ khác nhau, cần có biện pháp quản lý thích hợp  Không nên chấp nhận rủi ro khi không có biện pháp hữu hiệu để thấu hiểu và quản lý  Không nên chấp nhận một mức độ rủi ro (trong mối tương quan với tổng nguồn vốn) vượt quá một ngưỡng an toàn  Không nên chấp nhận rủi ro nếu không có một sự đền bù thỏa đáng 62